Tuva türkləri Qızıl Orduda

• 
  Marşal Jukovun yoldaş Stalinə hesabatından: "Bizim xarici əsgərlər, kavaleristlər çox cəsurdular, lakin müasir müharibənin taktikasını, strategiyasını, ordu intizamını bilmirlər, qabaqcadan aparılmış hazırlıqlara baxmayaraq rus dilini də zəif bilirlər. Onlar indən sonra da bu cür savaşsalar, müharibənin axırına qədər onlardan sağ qalanı olmayacaq."
  Yoldaş Stalinin marşal Jukova cavabı:
• "Onları qoruyun, hücuma birinci onları yollamayın, yaralıları nəzakətlə, təmtəraqla vətənlərinə qaytarın. Tuva Xalq Respublikasının canlı əsgərləri şahid qismində öz xalqına SSRİ haqda və onların Böyük Vətən müharibəsindəki rolu haqda danışacaqlar."
• Tuva Xalq Respublikası müharibə vaxtı, 17 avqust 1944-cü ildə SSRİ-nin tərkibinə könüllü qatıldı. 1941-ci ilin yayında, Avropanın birləşmiş faşistləri SSRİ-yə hücum edəndə Tuva de-yure ayrı dövlət idi. Lakin orada əvvəlcədən sosialist meyillər vardı. Belə ki, hələ 1921-ci ilin avqustunda tuvalılar Kolçakın və Ungernin ağ qvardiyaçı dəstələrini qovmuşdular. Respublikanın paytaxtı Belotsarskın adı dəyişdirilərək Qızıl qoyulmuşdu (Qırmızı şəhər).
  SSRİ Tuvaya köməklik edirdi, lakin heç vaxt Tuvanın müstəqilliyinə göz tikmirdi. Tam tərsi, SSRİ Tuvanın suverenliyi və müstəqilliyi qarantı idi.
  Deyilənə görə müharibədə SSRİ-yə ilk dəstək verən Böyük Britaniya olub. Yanlış fikirdir. Tuva Almaniyaya və onun müttəfiqlərinə Çörçilin radio çıxışından 11 saat tez, 22 iyun 1941-ci ildə müharibə elan etdi. Tuvada o saat səfərbərlik başladı, respublika öz qoşunlarını cəbhəyə göndərməyə hazır olduğunu bildirdi.
  38 min tuva aratı (kəndlisi) Stalinə məktub yazaraq "Biz birlikdəyiz, bu, bizim də müharibəmiz" yazdı. Hitler Tuvanın Almaniyaya müharibə elan etməsinə məzə ilə yanaşdı, o, hətta Tuvanın yerini xəritədə axtarmadı.... Tarix göstərdi ki, nahaq....
  Tuva müharibəyə qoşulanda ordusunda 489 nəfər vardı. Lakin Tuva türklərinin SSRİ-yə etdiyi kömək əhəmiyyətli oldu. Almaniyaya müharibə elan edən kimi Tuva SSRİ-yə respublikanın bütün qızıl ehtiyyatını, tuva qızıl hasilatını verdi - cəmi 35 milyon rubllıq (o vaxtın rublu indiki Rusiya rublundan onlarla dəfə daha dəyərli idi). Bundan başqa Tuva kimi gənc və kasıb respublika 1944-cu ilə qədər Qızıl Orduya görün daha nələr verdi: - 50 000 döyüş atı; - 750 min baş malqara; - hər bir tuva ailəsi cəbhəyə 10-100 baş malqara verdi; - 52 000 cüt xizək. Demək olar ki, Qızıl Ordunun bütün xizəyini Tuva verdi (bizdə də hələ də "neftin çoxunu biz verdik, bizim neft olmadan müharibəni uda bilməzdik" deyirlər. Sözsüz ki, bizim neftin əhəmiyyəti və neftçilərimizin əməyi böyük rol oynadı, bunu ancaq nankorlar inkar edər. Lakin hər bir xalq müharibə üçün özünəməxsus bir töhfə verib.) - 12 000 yarımkürk; - 19 000 cüt əlcək; - 16 000 cüt keçə çəkmə; - 70 000 ton qoyun dərisi; - 66,5 milyon rublluq 400 ton ət, yağ, un və digər ərzaq... - 10 hərbi təyyarə (YAK-7b).
  Aratlar (tuva kəndliləri) SSRİ-yə yardım məqsədilə beş (!) eşelon hədiyyə yığıb göndərmişdilər, hospitallara 10 milyon tuva akşası dəyərində (bir akşa 3,5 rubla bərabər idi) ərzaq.... Bunlardan başqa bal, konservlər, bintlər, müalicəvi otlar, mum, qatran.... Və bütün bu yardımlar əvəzsiz edilib... ABŞ və Britaniya lendliz üzrə yarısından çoxu cəbhəyə çatmamış xarab olan 800 neçə dənəsə tank göndərib - Azadlıq radiosu hər il 9 May ərəfəsində camaatın beynin yeyir ki, müharibəni ABŞ udub... Guya SSRİ-nin müharibəyə işlətdiyi ərzaqın və silahın cəmi 2% təşkil edən kömək gəlməseydi, müharibənin nəticəsi fərqli olacaqdı. Üstəlik ABŞ-ın köməyi əvəzsiz deyildi ki! "Əl borcu" idi. Üstəlik, ABŞ şirkətləri elə Almaniyanı da silah-sürsatla təmin edirdilər... Kapitalistə nə var? Pulunu ver - malını apar. İblisə də satacaqlar. Gəlir olsun. ABŞ hər iki dünya müharibəsindən ibliscəsinə varlanaraq çıxmış tək ölkədir.
  Müharibə illərində Tuva və Monqolustanın SSRİ-yə etdiyi maddi kömək ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Avstraliya, Cənubi Afrika İttifaqı, Yeni Zellandiyanın maddi köməyindən cəmi 35 % az idi. Bu, sözün əsl mənasında yazıq, yetim tuva türklərinin boğazlarından kəsib etdiyi yardımlar əvəzsiz idi. Etməyə də bilərdilər. SSRİ-nin bir parçası deyildilər. İsveçrə kimi neytral qala bilərdilər. Şamanist və buddist tuvalılar müsəlman krım-tatar türklərindən fərqli Xeyirin yanında yer aldılar. Krım-tatar türkləri isə Qurana əl basıb Hitlerə sədaqətlə xidmət edəcəklərinə and içdilər. (Hamısı deyil əlbətdə ki, amma əksəriyyəti.) Ona görə musavatçıları və satqın krım tatarlarını göstərərək "SSRİ türklərə pis münasibət göstərdi, ona görə türklər SSRİ-ni sevmədi" məzmunlu söhbətlərə ciddi yanaşmaq olmaq. Türklər də fərqli olurlar. Mərdi də olur, namərdi də. Solçusu da olur, sağçısı da. Ağıllısı da olur, kütbeyini də. Xeyir tərəfində olan əxlaqlısı da, şərin tərəfində olan şərəfsizi də... Əsas odur ki, türk işçilər SSRİ-də qazandılar, SSRİ-də yaşadılar, kişi kimi yaşadılar, indi isə türk içisini elə ilk növbədə türk kapitalistləri əzir...
  Qayıdaq Tuva türklərinin mharibədə iştirakına. Müharibədən böyük zərər görmüş, bütün kənd təsərrüfatını itirmiş Ukrayna SSR-isinə 30 min inək göndəriblər. (İndi kapitalist Ukraynaya Qərb krediti elə şərtlərlə verib ki, köləsinə çevirib, varını-yoxunu əlindən alıb.) Tuva bunu etməyə də bilərdi. Heç kim onları buna məcbur edə bilməzdi. Ukraynanın heyvandarlığı müharibədən sonra bu köməyin əsasında bərpa olmağa başladı. Ukrayna rəhbərliyi Tuvanın Kiçik Xuralına (Kiçik Xural Tuva parlamenti idi) yazırdı: "Ukrayna xalqı SSRİ-nin digər xalqları kimi Tuva Xalq Respublikasının zəhmətkeşlərinin cəbhəyə və azad olunmuş bölgələrə etdikləri köməyə böyük qiymət verir və heç vaxt unutmayacaq."
  Yalnız 1942-ci ilin payızında sovet hökuməti Tuva və Monqolustandan olan könüllüləri hərbi xidmətə götürməyə icazə verdi. İlk tuva könüllüləri - 200 nəfərə yaxın - Qızıl ordunun sıralarına 1943-cü ilin mayında qatıldılar, onları 25-ci tank alayına götürdülər. Alay Ukraynanın, Moldovanın, Rumıniyanın, Macarıstanın və Çexoslovakiyanın ərazilərində vuruşurdu. 1943-cü ilin sentyabrnda könüllülərin ikinci qrupu - 206 nəfər - faşistlərin arxasında reydlər edən 8-ci kavaleriya diviziyasına götürüldü.
  İlk tuva könüllüləri tipik milli hərbi hissə idilər, öz milli geyimlərində vuruşurdular, üstlərində həmayil gəzdirirdilər. Yalnız 1944-cü ilin əvvlində sovet komandanlığı tuva əsgərlərindən öz buddist və şaman əşyalarını vətənlərinə göndərməyi xahiş etdi. 80 min əhalisi olan Tuvadan müharibə illərində Qızıl ordunun sıralarında 8 min nəfər vuruşub. Bunlardan 5,5 mini orden və medallarla təltif edilib. İki tuvalıya - Xomuşku Çurquy-ool və Tülüş Keçil-ool ("ool" yəqin bunlarda "oğlu" mənasında işlənilir) - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilib.
  Tuvalıların müharibədəki cəsarəti hər tərəfə səs salmışdı. Almanlar tuvalılara "Der Schwarze Tod" (Qara ölüm) deyirdilər. Onlar son nəfəsinə qədər savaşırdılar, hətta 2 tuvalı yüzlərlə faşistə qarşı savaşırdı. Və heç vaxt əsir götürmürdülər, Qızıl ordunun humanizminə alışmış faşistlər ona görə tuvalılardan qorxurdular. Əsir düşmüş alman zabiti Q.Remke dindirmədə demişdi ki, alman əsgərləri "bu barbarları (tuvalıları) təhtəlşüur olaraq Attilanın ordusu kimi qavrayırdılar.
• 
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

Dünən "milli dirçəliş günü" idi. Telekanallara və digər KİV-lərə çıxışı olan heç bir ziyalı və intellektual sual vermədi: dirçələn hansı millətdir?
17 noyabr 1988-ci ildə Bakıda Lenin meydanına çıxaraq xalqımız Qorbaçovun Qarabağ siyasətinə, qızışan erməni-azərbaycanlı münaqişəsinə olan ədalətsiz münasibətinə etiraza başladı. O günü "milli dirçəliş günü" elan etdilər. Burjua ideoloqlarına xas hiyləgərlik və həyasızlıq.
Xalq meydana doluşanda nə SSRİ-nin dağılmasını, nə sosializmin ləğvini, nə də kapitalizmin bərpasını istəyirdi. Xalqı buna sonradan yönəltdilər. Kim yönəltdi? Qərbə işləyən psevdokommunist Qorbaçov və komandası, DTK-nın antisovet qanadının, Qərbin, Türkiyənin və İranın xüsusi xidmət orqanlarının istifadə etdiyi Heydər Əliyev, Nemət Pənahov, Xəlil Rza, Sabir Rüstəmxanlı, Etibar Məmmədov, İsa Qəmbər, Əbülfəz Əliyev və s....
Azərbaycan xalqı meydana çıxıb iş istəmirdi - işi vardı, ev istəmirdi - evi vardı, dolanışacaq istəmirdi - yaxşı dolanırdı, pulsuz təhsil və səhiyyə istəmirdi - vardı, pulsuz istirahət istəmirdi - vardı.... Bəs nə istəyirdi? Sadəcə söz və əməl azadlığı verilmiş daşnakların Qarabağa iddiasından əl çəkməsini. Qorbaçov bu problemi həll edə bilərdi, amma etmədi, çünki məqsədi SSRİ-ni dağıtmaq idi və erməni-azərbaycanlı düşmənçiliyi bu işdə böyük rol oynamalıydı.
Yanı xalq heç bir "dirçəliş" tələb etmirdi. Xalqı sovet sosializmi onsuz da necə lazımdı dirçəltmişdi.
Bu videoda gördüyünüz nənə dirçəlib?
Kim dirçəldi? Dirçələn qrupun adı var - burjuaziya, kapitalist sinifi. Xalq isə boynunu büküb, qorxular içində keçinir, haradansa bir möcüzə gözləyir ki, yenidən dirçəlsin. Xalq onu dirçəldəcək möcüzə gözləyir, onun əvəzinə isə kapitalist elita, ona xidmət edən intellektual tulalar, yoldaş Leninin haqlarında "dermo" dediyi ziyalılar, fb-daki qlamur sinif "milli dirçəliş günü" qeyd edirlər.
17 noyabr həm də Bakının Britaniya tərəfindən işğalı günüdür. 1918-ci ildə general Tomson və Britaniya əsgərləri Bakıya girdilər. Onları, yanı işğalçıları musavat hökuməti təmtəraqla qarşıladı... Qarşılama mərasimində İngiltərə, ABŞ, Fransa, İtaliya bayraqları arasında Azərbaycan bayrağı da vardı. Bunu görən general Tomson təhqiramiz şəkildə üçrəngli bayrağın endirilməsini tələb edir.
Bəli, tarix təkrar olundu, 17 noyabr 1918-ci ildə Britaniya işğalçılarını "mən azadam, mən müstəqiləm" deyərək qarşılayan musavatçıların nəvələri həmin günü sonradan yenə "azadlıq, müstəqillik" deyərək xalqımızı Qərbə kölə etdilər və "milli dirçəliş günü" uydurdular.
Yeri düşmüşkən, Britaniya işğalı altında olanda həftədə cəmi iki dəfə, əldəqayırma parlamentin iclasları keçiriləndə, üçrəngli bayrağı qaldırmaq olardı. Tomson qadağan etmişdi bayrağın qaldırılmasını. Buna musavatçı psevdotarixçi, Almaniyada nasistlərin tərəfində vuruşmuş musavatçıların məzarlarını tapan, onlara hörmət edən, hörmət edilmməsinin vacibliyini təbliğ edən Nəsiman Yaqublu haqq qazandırmaq üçün görün hansı yalana əl atır... Deyir ki, Bakıda 300 min erməni, bir o qədər rus vardı, onlar üçrəngli bayrağın qaldırılmasını istəmirdilər, Tomson onların istəyini nəzərə alaraq Azərbaycan Respublikasının (AR, ADR deyil, "ADR" musavatçıların uydurmalarından biridir) bayrağının qaldırılmasına qadağa qoymuşdu... Yanı bir elm adamı, bir ziyalı bu qədər mi həyasız, bambılı, özünə hörmət etməyən olar?
Elə bir rəzil vəziyyətdədilər ki, uydurduqları yalan belə onları bu vəziyyətdən çıxara bilmir. Hər şeyi qoyaq kənara, adi bir sual verək: Məmməd Əmin bəyin, musavat hökumətinin, azərbaycanlıların Tomsonun yanında hörməti ümumiyyətlə olmayıb ki, erməni və rus diasporaların istəyini yerinə yetirib?
Əlbətdə ki, Tomson nə erməni, nə rus istəyi vecinə alırdı. Tomson sadəcə AR-i müstəqil ölkə kimi tanımırdı, görmürdü, qəbul etmirdi - bütün məsələ bu. Çünki Bakı və əraziləri hələ müəyyən edilmməyən, tanınmayan Azərbaycan Britaniya imperiyasının müstəmləkəsi idi. Rəsmən. Dünya gücləri belə bölgü aparmışdılar. Soxa-soxda ucuz bəhanələrdən yapışaraq ruslara qarşı təbliğat aparan adama Nəsiman Yaqublu deyilir. Elə deyir ki, sanki azərbaycan xalqı həmin o üçrəngli bayraq üçün sevinirdi...
İndi adi bir araşdırma aparaq. Bakı əhalisinin 1918-ci ilə dair sayı haqda məlumat tapmadım. Musavat hökuməti yəqin əhalinin sayını, tərkibini belə araşdırmayıb, qeydiyyat aparmayıb. Amma çar Rusiyası 1913-cü ildə aparıb. Həmin qeydiyyata görə 1913-cü ildə Bakıda 76 min rus (rus deyəndə həmdə belorus, ukraynalı, hələ bəlkə də polyak filan da nəzərdə tutulub), 46 min türk (35,5 %, ), 41 min erməni (19,4 %) yaşayıb.
İndi rusların və ermənilərin 1918-ci ildəki sayını necə öyrənə bilərik? Çox sadə. 20-ci əsrin əvvəlində də qeydiyyat aparılıb və Bakıda 76 min rus və 42 min erməni olub. Yanı 1913-cü ildə rus sayı eyni olub, erməni isə azalıb...
1926-cı ildə Şura hökumətinin apardığı dəqiq siyahıya almanın nəticələri belədir: Bakıda cəmi 453 min sakin olub. Cəmi! Cəmi 453 min. Musavatçı tarixçi də deyir ki, 300 min erməni olub və 300 min rus olub.
1926-cı ildə Bakıda 159 min rus, 119 min azərbaycanlı, 76 min erməni olub.
Rəqəmləri yuvarlaq yazdım. Azsaylı xalqların və etnosların sayını qeyd etmədim, mövzuya dəxli yoxdur.
Beləliklə, 1913-cü ildə ermənillərin sayı 41 min, 1926-cı ildə 76 min olubsa, və nəzərə alanda ki, 20-ci əsrin əvvəlindən 1913-cü ilə qədər ermənilərdə elə də artım olmayıb, 1918-ci ildə ermənilərin sayı heç cür 300 min ola bilməzdi, heç 50 min də ola bilməzdi. Rusların da sayı heç 100 min ola bilməzdi. Bəs musavatçı tarixçini bu boyda yalan danışmağa nə vadar edir?
300 min erməninin və 300 min rusun yaşadığı Bakını Tomson necə cəmi min nəfərlik qoşunla işğal edir? Osmanlı necə işğal edir? Bir tarixçi, "hörmətli professor" bu miqyasda yalan danışar?!
Musavat hökuməti və şəxsən Məmməd Əmin bəy xarici qüvvələrin əlində kukla olublar, Azərbaycan Respublikası da kağız üzərində olub, heç bir müstəqilliyi və azadlığı olmayıb, musavat hökumətinin bayrağını belə qaldırmağa icazə verməyib... Bakının ağası Tomson. İndi bütün bu faktlara bir don geydirmək lazımdır. Ona görə bütün nifrət, kin, etiraz istiqamətlənməlidir rusların və ermənilərin tərəfinə. Onları Bakıda böyük bir güc kimi göstərmək lazımdır, elə bir böyüklüyündə ki, general Tomsonun belə hesablaşdığı güc olsun... Ona görə rusların və ermənilərin sayını dəfələrlə artırıb deyir... Beləliklə, günah keçisi ruslar və ermənilər olur, "Azərbaycan müstəqil filan olmayıb, Britaniyanın müstəmləkəsi olub" fikri də kölgədə qalır. Bir gülləylə iki quşu vurmuş olur: "rus, fars, erməni - hamısı türkün düşməni".... Türk də kim - tat Məmməd Əmin... Rus mühəndislər də Bakı neft sektorunun yüküün çəkən adamlar.... Musavat hökumətində çalışaraq daşnaklar tərəfindən öldürülmüş azərbaycanlıları siyahılaşdıran rus mütəxəssislər... 19-cu əsrin sonunda, 20-ci əsrin əvvəlində nə qədər tanınmış azərbaycanlı ziyalı varsa, hamısının müəllimi rus Aleksey Çernyayevskiy olub.... Musavat hökumətinin təşkil etdiyi Bakı universitetinin ilk rektoru rus Razumovskiy...
Bakıda yaşayan rus elita bolşeviklərə qarşı idilər, musavatın bayrağı ilə heç bir problemləri yox idi... Rus fəhlələr isə Tomsona necə təsir edə bilərdilər? Axı bu çox gülüncdür! Tomson nə rus, nə azərbaycanlı fəhləsini adam yerinə qoymayıb.
Azərbaycan xalqının düşməni Nəsiman yaqublu kimi saxta elm adamlarıdır, yalançı tarixçilərdi... Azərbaycan xalqının düşməni həmin bu üçrəngli bayrağın ideologiyasını daşıyanlardı. Videoda gördüyünüz bu nənənin həyatını cəhənnəmə döndərən onlardır. Xalq isə bu nənədir.
Sovet sosializmi qalsaydı, rahatca 70-100 rubl təqaüd alacaqdı və bu məbləğ onun rahat həyatını təmin edəcəkdi, hələ tələbə nəvələrinin cibinə pul da qoyacaqdı..
#noyabr17 #milli #dirçəliş #Yaqublu #Tomson

ABŞ-ın indiki dövlət katibi Con Kerri 1971-ci ildə Detroyt məhkəməsində dəfələrlə medallarla və ordenlərlə təltif edilmiş Vyetnam veteranlarının işi ilə bağlı şahidlik edərək bunları demiş:

"Onlar şəxsən mənə danışırdılar ki, insanlara (vyetnamlılara) təcavüz edirdilər, onların qulaqlarını, əllərini, ayaqlarını və başlarını kəsirdilər, cinsi orqanlarına elektrik məftilləri bağlayırdılar, bədənlər…ini partladırdılar, mülki əhaliyə necə gəldi atəş açırdılar, kəndləri Çingizxan tərzində məhv edirdilər, əylənmək məqsədilə malqaraya və itlərə güllə atırdılar, ərzaqları zəhərləyirdilər...."

Hə, bəs yaxşı ABŞ ordusu Vyetnamda nə edirdi? Heç, kommunistləri, sosialistləri öldürürdülər, özlərinə uyğun bir alçaqları iqtidar eləmək istəyirdilər... Con Kerri bütün bunlardan Vyetnamda dərs almadı, indi də eyni şeyi ABŞ edir, və Kerri həbrçi deyil, hərbçiləri başqa, ABŞ-dan uzaqda yerləşən və ABŞ üçün heç bir təhlükə törətməyən ölkələrə göndərən dövlət xadimidir.

Bizim sadəlövh xalqımız da oturub gözləyir ki, dünya ictimai rəyi yönləndirən ABŞ Xocalı soyqırımını tanıyacaq, erməni faşizmini qınayacaq... Həmin bu Xocalı faciəsindən ABŞ minlərlə dəfə planetin hər yerində törədib...

#Con #Kerri #Vyetnam #məhkəmə #Detroyt

1918-1920 ümumdünya kapitalist intervensiyasının ən ağır illərində, ağ-qvardiyaçı ordularla mübarizə illərində Vladimir İliç Lenin və onun rəhbərlik etdiyi Sovet Rusiyası İnstitutlar, onlarla elmi mərkəzlər yaradırdılar. Leninin fəaliyyətini liberalların fəaliyyəti ilə müqayisə edin və onda aydın olacaq ki, ağıldan kasıb liberalların əsas işi niyə Lenin və onun ardıcılları haqqından yalandan ibarətdir.  

1918-ci il, yanvar – mühəndis (gələcək akademik) Q.O.Qraftio Leninin göstərişi ilə Volxov SES-in tikintisi üçün smeta hesablayıb hazırlayır. 1918-ci il, mart – Professor Jukovskinin rəhbərliyi altında yay elmi bazası. Bauman adına Ali Texniki məktəbin nəzdində hesablama-sınaq bürosu ilə birgə fəaliyyət. 1918-ci il – Lenin alim Vinterlə görüşdə nüvə energetikası üzrə aktiv fəaliyyətə başlanmasını istəyir. 1918-ci il, mart – Nüvə energetikası sahəsində Elmi-Tədqiqat Akademiyasının təşkil edilməsi barəsində Leninin təklifi. 1918-ci il, may – Beynin və psixi fəaliyyətin tədqiqi üzrə İnstitut yaradılır. 1918-ci il, iyun – İİ Ümumrusiya aviasiya qurultayı, iyul – radium istehsalı üzrə ilk zavodun açılışı. 1918-ci il, avqust – Leninin göstərişi ilə  Mixail Bonç-Brueviç tərəfindən Ali Geodeziya İdarəsinin və Aerofotoçəkiliş Dövlət Müəssisəsinin yaradılması. 1918-ci il, sentyabr – Qatı maddələrin fiziki-kimyəvi tədqiqi üzrə İnstitut. 1918-ci il, oktyabr – dünyada  Jukovskinin və Tupolevin başçılığı ilə özündə geniş tədqiqat sahələrini birləşdirən ilk institutun yaradılması. 1918-ci il, dekabr – Yaradılır: Dövlət Tətbiqi Kimya İnstitutu;- Elmi Kimya-Əczaçılıq institutu. 1918-ci il – Tverdə ilk radiolaboratoriya. 1918-ci il, dekabr – Daha nəhəng Nijeqorod radiolaboratoriyası. 1918-ci il – Artileriya təcrübəsi üzrə komissiya. Bu komissiya yeni avadanlıqlar, döyüş sürsatları və cihazları üzrə proqram yaratmışdı. 1919-cu il – Ağır aviasiyanın inkişafı üzrə komissiyanın yaradılması. 1919-cu il, iyul – Rusiya astro-geodeziya institutu. 1919-cu il, dekabr – Dövlət Hesablama İnstitutu. 1920-ci il, mart  - Şabolovkda Şuxov adına radio-teleqülləsinin açılışı. 1920-ci il – Puteyskiy institutu nəzdində ilk hava məlumatları fakultəsinin yaradılması. 1920-ci il – Yaradılmışdır; - Qızıl Hava Flotu (Jukovski adına)  mühəndisləri institutu; - Dövlət Xalq səhiyyəsi institutu; - A.N.Bax adına Biokimya institutu; - Vaksina və zərdab nəzarəti institutu; - Vərəm İnstitutu; - Sosial Gigiyena İnstitutu və s. 1920-ci il – Alüminium-maqnazium xəlitələri üçün elektrolit üsulla maqneziumun alınmasının təkmilləşdirilməsi ilə əlaqədar Sovet Metallurqlarının Qurultayı barəsində qətnamə. 1921-ci il, yanvar – İlk sovet sərnişin təyyarəsi - ağır “KOMTA” triplanı. 1921-ci il, yanvar – Leninin göstərişi ilə “təyyarəçilik və aviaquruculuğun” inkişaf proqramının işlənib hazırlanması üzrə Komissiya yaradılır. 1921-ci il, fevral – V.A.Steklovun təşəbbüsü ilə Fizika-Riyaziyyat İnstitutu yaradılır. 1921-ci il, noyabr – yaradılmış institutlar; - Dövlət Rentgenologiya və Radiologiya İnstitutu ; - Dövlət Fizika-Rentgenologiya İnstitutu; 1921-ci il, dekabr – Radium İnstitutu. 1922-ci il – İlk elementar hissəciklər sürətləndiricisi. 1921-ci il – Üzən Dəniz Tədqiqatı İnstitutu (PLAVMORNİN). 1921-ci il – Yeni İxtiraların Təcrübə emalatxanası (EKSMANİ). 1922-ci il, oktyabr – Tupolevin rəhbərliyi altında metal təyyarələrin hazırlanması üzrə komissiya. 1922-ci il, dekabr – Avia-sənayenin inkişafı üzrə 3 illik proqram. 1921-1923-cü illər – Astrofizika İnstitutu, K.A.Timiryazev adına Biologiya İnstitutu, Coğrafiya İnstitutu. 1922-ci il – Moskva Dövlət Universitetinin nəzdində 11 elmi-təcrübə institutu yaradılmışdır. Fizika-riyaziyyat fakultəsi nəzdində ryaziyyat və mexanika, fizika və kristalloqrafiya, mineralogiya və petroqrafiya, zoologiya, botanika, antropologiya, astronomiya-geodeziya, geologiya, torpaqşünaslıq, coğrafiya və kimya. Tibb fakultəsi nəzdində - Ali Sinir fəaliyyəti İnstitutu. 1922-ci il – Dünyada ilk dəfə konsertin radio vasitəsilə translyasiyası. 1923-cü il – 400-lük  (Liberti) və 300-lük gücə malik “Ispan-Syuiza” avia-mühərriklərin istehsalı və M-11 sovet avia-mühərrikinin işlənib hazırlanması. 1924-cü il – Dünyada ilk tamamilə metal ikimühərrikli TB-1 bombardmançı təyyarə

1924-cü il – Yeganə Dövlət Aviasiya Tresti. Təkcə 1918-1919-cu illərdə 33 elmi-tədqiqat institutu yaradılmışdır. 1923-cü ilə belə institutların sayı 56-ya, 1929-cu ilə kimi isə 406-ya çatmışdır.

• 1920-ci illər, sovet kəndliləri radioya qulaq asırlar. Sosialist inqilabı olmasaydı kəndlilərin radiosu olacaqdımı? Uzağı bir neçə varlı kəndlinin.

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

1993-cü ilin sentyabrın sonu, oktyabrın əvvəlində Moskvada baş vermiş hadisələr haqda nə bilirsiz?
Rusiya gənclərinin çoxu da bilmir, ya da çox az şey bilir. Çünki burjua KİV-ləri bu haqda yazmır, danışmır... Bilənlər də ya özləri araşdırıb öyrəniblər, ya da böyüklərindən eşidiblər.
Qısa desək, Rusiyanın əhalisi amerikançı demokratların iqtidarından cana doymuşdu. Çünki bütün amerikançı demokratlar məzmunca faşist olur. Və o günlər Moskvada bir faşizm havası əsdi. Demokrat Boris Yeltsin əsdirdi. Açıq-aşkar faşistlik etdi, amma təbliğatını qebbelsvari quraraq, parlamentin müdafiəçilərinə "qırmızı-qəhvəyi qüvvələr", yanı kommunistlərlə faşistlərin qarışı dedi, dedizdirdi.
1993-də fəaliyyət göstərən Rusiya parlamenti hələ SSRİ rəsmən buraxılmadan, 1990-da və 1978-ci ilin (Brejnevin) konstitusiyasına əsasən seçilmişdi. Adı: xalq deputatları qurultayı və Ali Sovet. Yanı xalqın özünün nümayəndələrini seçdiyi son parlament idi, deputatlar kapitalistlərin maraqlarını ifadə etmirdilər, kapitalist elitalar və klanlar hələ yaranmamışdı.
Bu parlament Yeltsinə mane olurdu. O vaxtın konstitusiyasına görə prezident Yeltsin parlamenti buraxa bilməzdi. Parlamentin prezident tərəfindən buraxılması dövlət çevrilişi olardı.
Yeltsin hələ 1992-ci ilin yayında ABŞ-a səfərə gedir, oradakı ağalarına öz ölkəsinin parlamentini şikayət edir. ABŞ-da ona dövlət çevrilişində dəstək verməsini söz verirlər. Doğrudan da 1993 sentyabr-oktyabr hadisələrdində Moskvadakı ABŞ səfirliyinin işçiləri, MKİ agentlər hər gün Lubyankaya (Rusiya xüsusi xidmət orqanlarına) gedirdilər, orada məşvərət keçirir, plan cızırdılar...
1993-cü ilin parlamenti neoliberal islahatlara və Qərbin xeyrinə olan vətən xainliyinə qarşı idi. Misal üçün, Yeltsin ABŞ-la "uran müqaviləsi bağlamışdı". Müqaviləyə görə Rusiya ABŞ-a 20-ci əsrdə istehsal edilən bütün uranı, hərbi uranın da 90% verməli idi. Özü də necə! hazır nüvə başlıqları sökülməli idi, uran çıxarılmılı və ABŞ-a qəpik-quruşa satılmalı idi. Burda söhbət uranın ABŞ-a ucuz satılmasında da deyil... Söhbət ondadır ki, bu razılaşmaya görə Rusiya öz hərbi nüvəsinin çox hissəsini məhv edirdi, ABŞ-ın hərbi nüvəsi isə 2-3 qat artırdı, güclənirdi... Parlament bu razılaşmanı ratifikasiya etmirdi.
Misal üçün, parlament Beynəlxalq Valyuta Fondunun 23 tələbini qəbul etmək istəmirdi. Bu tələblərin yerinə yetirilməsi Rusiyanı Qərbin koloniyasına çevirəcəkdi. Azərbaycan hamısını qəbul etdi və koloniyaya çevrildi. Rusiya da sonra, parlamenti dağıdandan sonra etdi. Nəticədə bütün effektivli, rentabelli müəssissələr bağlanıldı, bankrot edildi, qəpik-quruşa özəlləşdirildi, kənd təsərrüfatı çökdürüldü...
Rusiya prezidenti Yeltsin təbii resursların və onlarla bağlı infrastrukturun özəlləşdirməsinə icazə verən qanun qəbul etdirmək istəyirdi. Bu, sovet sosializmdən qalma qanunların, qaydaların ləğvi olacaqdı. Və oldu da, həmin hadisələrdən sonra bütün strateji sovet əmlakı qəpik-quruşa bir qrup oğru tərəfindən mənimsənildi, 75 min zavod-fabrik bağlandı, kolxozlar dağıdıldı... Yanı Rusiyada kapitalizmin bərpası Azərbaycandakı kimi rahat-lukum olmadı, Rusiya xalqı, solçuları əməlli-başlı müqavimət göstərdi. Həmin günlə minlərlə, bəzi məlumatlara görə 15 minə yaxın sovetyanlı vətəndaşın öldürülməsi bunun ən aydın göstəricisidir. Siz də deyirsiz 20 Yanvar belə gəldi, 20 Yanvar belə gedti... Ən şişirdilmiş rəqəmlərlə 147 nəfər həlak oldu 20 Yanvarda. Bu hadisəni tərədənlər hər iki tərəfdən amerikançı olsa da - Qorbaçov və Azərbaycanda sovet hakimiyyətinə qarşı çıxan amerikançı qladyo - hesabı SSRİ-yə, sovet hökumətinə, hətta kommunizmə və ruslara çıxardılar. Və illərdi eyni yalanı təkrarlamaqla onsuz da analiz etməkdə çətinlik çətən, əzbərçi böyüyən nəslin beynini yuyublar...
Amerikançı Yeltsin və digər qərbçilər 15 min vətəndaş öldürdülər bir neçə gündə - bu haqda heç danışan yoxdur. Çünki öldürülənlər sovet tərəfdarı insanlar, öldürən canilər isə Qərb imperializminin maraqlarını ifadə edən bir qrup oğru, bandit, quldur....
Bu sənədli filmdə müəyyən qədər məlumat eşidəcəksiniz. Diqqət edin, Rusiya parlamentini müdafiə edən silahsız 200 min adamı snayperlər, avtomatçılar güllələyir. Haradasa 5-10 qərbçi piketə, mitinqə çıxanda, bütün KİV-lər göstərir, bir sürü "hüquq müdafiəçisi" onların müdafiəsinə qalxır, onları polis maşına soxub aparanda vay-şüvən qopur..... 15 minə yaxın adamı bir neçə gündə öldürdülər - bu haqda danışan yoxdur. Özü də xalqın seçdiyi parlamenti müdafiə etdiyi üçün. 20 Yanvar 1990 ərəfəsində Əbülfəz Əliyevin və İsa Qəmbərin adamları yerlərdə dövlət orqanlarını ələ keçirmişdilər, Bakıda xaos yaratmışdılar, erməni "paqromları" gedirdi, respublika iflic vəziyyətdə idi... Qərbçilər deyir ki, Bakıya qoşun çıxarmaq olmaz... 1993-də Moskvada camaat legitim parlamenti müdafiə edirdi, çünki amerikançı Boris Yeltsin ölkəsini iflic vəziyyətə salmışdı, xalqın seçdiyi parlamenti buraxırdı, nə var nə var - parlament onun istədiyi qanunları qəbul etmirdi.
Bu filmdə o günlər parlamentin sovetyanlı müdafiəçilərinin sıralarında olmuş bir keşiş danışır... Adam baxır, xristianlara qibtə edir.... Hanı ədaləti müdafiə edən bizim molla? Hardadır? Ömür boyu varlının, güclünün süfrəsini yalayıb... Rusiyada isə keşiş zəiflərin sırasında silahlı hərbçilərə qarşı dayanıb...
Amerikançı demokrat Boris Yeltsin əli yalın camaatın üstünə OMON göndərir, adamları döyürlər, havaya atəş açırlar... nə edirlər - faydası olmur, adamlar OMON-a qarşı dirənir... Mənən sındırırlar OMON-u... Bundan sonra OMON-çular, digər hərbi dəstələr dağılışıb gedirlər... Boris Yeltsin onun iqtidarını və neoliberal islahatlarını qoruyacaq silahlı qüvvə tapmır... Və... amerikançı qladyo işə soxulur. Gündüz vaxtı parlamentin müdafişəçiləri İsrail istehsalı olan qısa avtomatlarla silahlanmış, o tərəfə, bu tərəfə gedən adamları görürlər... Gecə isə binalarından damından onlara snayper və avtomat atəşləri başlayır.... Moskvanı qan gölünə bulayırlar.... İrtica əks-inqilabını başa çatdırır...
Boris Yeltsin açıq dövlət çevrilişi etdi, xalqını qanına qaltan elədi.. Ona görə də ağlı başında olan hər bir vicdanlı insan bilir ki, Qərbin "demokrat" dediyi siyasətçi, siyasi qüvvələr məzmunca faşist olur. Onlar elə islamçı terrorçulara, başkəsənlərə "demokrat" deyirdilər.. 1988-lərdən başlayaraq SSRİ məkanındakı milliyətçilərə, faşistlərə "demokrat" deyirdilər... Hamı da inanırdı... İndi isə dünya başqadır... İnsanların müəyyən hissəsi ayılıb... Ona görə də ABŞ Yaxın Şərqdə son vaxtlar hər istədiyini edə bilmir. Çünki bütün dünya Vaşinqtonun hansı qaniçən qüvvələrlə əməkdaşlıq etdiyini gördü, bildi, anladı...
Rusiyanın 1990-cı ildə seçilmiş parlamenti niyə konstitusiyanı pozaraq legitimliyini itirmiş Yeltsinə məğlub oldu?
Eyni, avqust 1991-ci ildə SSRİ-nin xilas etmək istəyənlər uduzduğu səbəblərdən. Çox qətiyyətsizlik etdilər. Lakin 2 il əvvəl baş vermiş avqust hadisələrindən fərqli parlamentin qətiyyətsizliyi daha çox şüurlu passivliklə bağlı idi. Belə ki, parlament xalqa çağırış etmədi, çünki əmin idilər ki, 1991-ci ildən də çox sovet sosializminin bərpasını inid, 1993-də istəyirlər... Çünki keçən bu iki xalqın çox hissəsini ayıltdı. Artıq "azadlıq", "müstəqillik" boşboğazlığına işçilər inanmırdılar... Parlament sovet sosializmini qaytarmaq arzusunda deyildi, bu nöqtədə Yeltsinlə həmfikir idilər. Lakin parlament Yeltsin kimi Rusiyanın Qərbin koloniyası olmasına da razı deyildi. Parlament sadəcə öz mövcudluğunu qorumaq, Qərbin müstəmləkəsi deyil, güclü kapitalist ölkə yaratmaq istəyirdi. Ona görə də xalqa müraciət olmadı, passiv gözləmə, Yeltsinin muzdlu qatillərindən müdafiə mövqeyini tutdu. Məğlub oldu və Rusiya Qərbin müstəmləkəsinə çevrildi... Təkcə Yeltsinin yanında onlarla ABŞ-lı mütəxəssis işlədi, yeni konstitusiyanın, özəlləşdirmə layihəsini və s. taleyüklü məslələrin hamısını onlar həll etdilər... Əlbətdə ki, Qərb kapitalist elitaların xeyrinə... Putin bu işlərə son qoydu. Sırf buna görə ona Qərb "diktator" damğası vurdu. Halbuki Putin liberal-faşist Yeltsindən qat-qat demokratdır...
Həmin bu amerikançı liberal-faşist Yeltsinin vaxtında Azərbaycanda oluqca dağıdıcı siyasi proseslər baş verdi, Yeltsinin Azərbaycandakı ekizləri olan Əbülfəz Əliyevin Xalq Cəbhəsinin zərərli əməllərinin köməyilə Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı strateji mövqelər daşnaklar tərəfindən işğal edildi. Yeltsin Putindən fərqli açıq ermənipərəst idi... Ümumiyyətlə, Rusiyanın bütün qərbpərəstləri eyni zamanda ermənipərəstdilər. Ona görə də Rusiyada qərbçilərin iqtidara gəlməsi azərbaycan xalqı üçün bir faciədir.
Amerikançı demokrat Boris Yeltsin konstitusiyanı pozaraq xalqın seçdiyi parlamenti tanklardan vurur... Çünki iclasa yığdığı güc strukturlarının rəhbərləri ona heç bir çıxış yolu təklif edə bilmir. Yeltsin axırda Rusiyanın müxtəlif hərbi bazalarından muzdlu tankçı yığır... Heç bir tank ekipajı parlamenti vurmağa razı olmur, ona görə razılıq verən muzdlu tankçılardan tez-bazar ekipajlar təşkil edib parlamenti vurmağa göndərirlər. Öz xalqının seçdiyi nümayəndələri tankdan vuran, öz xalqının minlərlə övladını öldürtdürən Yeltsindən nə gözləyirsiz? Təbii ki, Rusiyanın Xankəndindəki 366-cı alayın pul müqabilində erməni faşistlərinə Xocalı faciəsini törətməyə yardım etməsi onun vecinə olmayacaq.... Axı o amerikançı demokrat, onu böyüdən partiyanı satmış əxlaqsız, alkaş bir sağçıdır... Yeri gəlmişkən, Yeltsinin valideynləri qolçomaq olub... Yanı adamın mənəviyyatı bu imiş... Genlə keçir... Bunun çarəsi yoxdur... Görün Sovet hökuməti nə qədər kinsiz, ürəyi yumuşaq olub ki, qolçomaq balasının qarşısında bütün qapıları açıq tutub...

Rusiyada 1993-cü ildə sentyabrın sonu, oktyabrın əvvəlində baş vermiş hadisələr şəkillərdə.
Ola bilər, Azərbaycanda bir çoxlarına "sosializm bitdi, heç vaxt qayıtmayacaq" fikri təlqin edildiyi üçün bədbinlik baş alıb gedir... Rusiya başbaşqadır, çünki Rusiya insanı bambaşqadır... Rusiyalıların nə qədər oğrusu, dələduzu varsa, ondan da minlərlə dəfə çox ədalətli, əməksevər, başqasının haqqına göz tikməyən insanı var... Onlar mütləq sosializmi bərpa edəcəklər. Əksini düşünmək …mümkün deyil. 1993-cü ildə, antisovetçiliyin tuğyan etdiyi vaxta onlar ayağa qalxıb döyüşdülər, əli yalın çıxdılar tankların, güllənin qabağına... Bu sizə uydurulmuş 20 Yanvar "qəhrəmanlığı" deyil... 20 Yanvarda insanlarımız 100 % inanırdılar ki, ordu atəş açmaz... Çünki ordu sovet ordusu idi, xalqın ordusu idi... Bunu Qorbaçov da bilirdi, Azərbaycandakı amerikançı qladyoçular da bilirdi... Ona görə təxribat lazım idi.. Ona görə Fəhmin Hacıyev və digər cənhəçilər binaların damından sovet ordu hissələrinə atəş açırdılar... Ona görə də Qorbaçov sovet ordusu əvəzinə Bakıya 20 yanvar gecəsi beyinlərinə "azərbaycanlılar erməniləri Bakıda, Sumqayıtda kəsdi, zorladı" yeridilmiş, Stavropol və Krasnodar vilayətlərindən ehtiyyatdakı erməniləri göndərdi... Hər iki amerikançı tərəf - Qorbaçov və cəbhəçilər - 20 yanvar faciəsi törətmək üçün əllərindən gələn təxribatları etdilər. Yanı azərbaycanlılara əvvəlcədən desəydilər ki, ordu atəş aça bilər, küçələr boş olacaqdı. Xalq Cəbhəsinin liderləri, həmçinin Nemət Pənahov camaatı küçələrə tökəndə inandırırdılar ki, ordu atəş açmaz. Heç birinin də - nə özlərinin, nə də qohumlarının - burnu belə qanamadı.

1993-cü ilin oktyabrnda Moskvada baş verən hadisələr başqa idi. Sovet sosializminin bərpasını tələb edən rusiyalılar tanklarla, avtomatlılarla savaşacaqlarını görürdülər, bilirdilər... Və savaşdılar..
1990-nın Yanvarında küçəyə çıxan azərbaycanlıların əksəriyyəti sosializmə qarşı deyil, Qorbaçovun ədalətsizliyinə qarşı çıxmışdılar. 1993-cü ilin oktyabrnda isə rusiyalılar sırf sovet sosializminə qayıtmaq üçün küçələrə çıxmışdılar. Axşam bir az da danışacam o hadisələr haqda.

http://aloban75.livejournal.com/2289934.html

İngiltərə futbol yığmasının baş məşqçisi korrupsioner çıxdı... Bir zəhmət, bizim qərbpərəst sağçılardan və liberallardan dəqiqləşdirin görək Britaniyada "əsl kapitalizm" var ya yox?
 Korrupsiya nədir?
 Korrupsiya - kapitalizmin genetik xəstəliyidir. Əmtəə-pul münasibətlərinin şərtləri korrupsiyanı arzu edilən nəticəni əldə etmə üzrə əmtəə sazişin növü kimi müəyyənləşdirir. Heç bir qanunverici qadağalar və yaxud ictimaiyyətin mübarizəsi korrupsiyaya qalib gələ bilməz. Taa o vaxta kimi ki, korrupsiyanın əsası qoyan istehsal vasitələrinə olan şəxsi mülkiyyət və ictimai istehsalın əmtəə xarakteri məhv edilməsin.
ABŞ və ümumilikdə Qərb imperializminin təsir agentləri, 5-ci kolon intellektualları nə deyirlər desinlər, lakin korrupsiya kimi bir
hadisə yalnız və yalnız ictimai həyatın köklü dəyişdirilməsi - kapitalist sistemin sosialist sistemlə əvəz edilməsi - nəticəsində yox ola bilər.
Yoldaş Stalin korrupsiyaya qalib gəlmişdi. Bizim qərbpərəst manqurtların bir kumiri var - Saakaşvili. Ondan sitat gətirmməyi çox sevirlər: "Rüşvətə qalib gəlməyin çox sadə yolu var. Mən özüm rüşvət almadım, heç kim də almadı."
1-si, artist Saakaşvili rüşvət alıb, komandası da alıb. Saakaşvilinin sponsoru və mənəvi dədəsi Soros dedi ki, "Saalaşvili rüşvəti və korrupsiyanı insiharlaşdırdı, ləğv etmədi". Hə, Şevarnadzenin vaxtı ilə müqayisədə Gürcüstanda rüşvət və korrupsiya azalıb.
2-si, madam bizim qərbpərəstlər belə təmiz lider sevdalısıdır, niyə yoldaş Stalindən iblis yaradırlar?! Rusiyanın sağ-liberal prezidenti Putin də daima sovet sosializminə böhtan atır. Bu gün isə iclas təşkil edib, komandasına göstəriş verib ki, inflyasiyanı 4%-zə endirsinlər.... Hm... Ayə, rəhmətliyin oğlu, bəyənmədiyin sovet sosializmində inflyasiya yox idi. Sən isə inflyasiyanı necə 4 faizə salacağının dərdini çəkirsən... O boyda ağır müharibədən çıxmış SSRİ-də yoldaş Stalin qiymətləri salırdı və eyni vaxtda maaşları artırırdı... SSRİ-də inflyasiya Qorbaçovun burjua islahatlarından sonra baş verdi. O vaxta da "SSRİ" demək olmaz. Qorbaçovun vaxtında sovet sosializmi proyekti faktiki olaraq geri çevrildi. Sırf buna görə Qorbaçovu bu günə kimi QƏrbdə sevirlər, bağrına basırlar, ayaq üstə alqışlayırlar. Və sırf buna görə Qərbdə Boris Yeltsini demokrat hesab edirlər.
Uzunçuluq olmasın, bir tarixi hadisə də nəql edim. Böyük Vətən müharibəsində bir sərkərdə kimi hörmət qazanmış Jukov Berlindən bir neçə vaqon "qənimət" gətizdirir. Bundan yoldaş Stalin xəbər tutur. Onu Odessaya komendant təyin edir. Sonra Jukovun "qənimət" korrupsiyasının həqiqi miqyası məlum olur. (İndiki korrupsiya səviyyəsinə görə heç, qəpik-quruş.) Yoldaş Stalin Jukovu Odessa mahalından da çıxardır, Sibirə daha kiçik vəzifəyə göndərir. Bunun kinini Jukov saxlayır və Xruşşov gilin dövlət çevrilişində onların tərəfində hərəkət edir. Təkcə bu hadisə onu sübut edir ki, yoldaş Stalin təbliğ edildiyi kimi qəddar adam olmayıb, tam tərsi - bağışlayan və ürəyiyumşaq olub. Yoxsa Jukovu da, Xruşşovu da, onlar kimi qeyri-səmimi kommunistləri vaxtında güllələtdirərdi. Onun nüfuzu buna yetərdi.

Əliqələmli müsəlman ziyalıları haqqında bir neçə söz (Nəriman Nərimanov)

Redaksiyaya məktub 

Axır zamanlar, Zaqafqaziyanın oxumuş müsəlmanlarından bəziləri rus qəzetlərində öz məqalələrini dərc etdirirlər. Bir tərəfdən bu, əlbəttə, sevincli bir hadisədir, çünki görünür, müsəlmanlar yavaş-yavaş mətbuat işləri ilə maraqlanmağa başlayırlar. O biri tərəfdən isə bu hadisə çox kədərlidir ki, onlar mətbuat işinin əhəmiyyətini pis anlayırlar. Hər şeydən əvvəl, şübhəsizdir ki, mətbuat müəyyən cəmiyyətə ancaq o zaman yaxşı təsir göstərə bilər ki, o, müzakirəyə qoyulan və bütün cəmiyyətə aid olan məsələyə tamamilə qərəzsiz yanaşsın və qəzetlərdə irəli sürülən fikirlər cəmiyyətin kütləsi üçün aydın olsun.
Böyük təəssüflər olsun ki, bu məqalələrdə nə birincisini, nə də ikincisini görmək olur. Bu məqalələr eyni bir xarakterdədir, yəni: mədəniyyət cəhətdən müsəlmanların geriliyi. Məsələn, rus qəzetlərinin nömrələri indi qarşımızdadır. Həmin nömrələrdə bu kimi məsələlərə toxunulur: Zaqafqaziyada ruhanilərin vəziyyəti, müsəlman qadınlarının təhsil alması zərurəti, vətən dili olan rus dilinin öyrənilməsi zərurəti daha təbii olan üsul-cədidin üstünlüyü və i. a.
Görünür ki, bu məqalələrin müəllifləri, mədəni cəhətdən geridə qalmış öz həmməzhəblərinə müəyyən bir xeyir vermək istəyirlər; onlar var qüvvələri ilə avam camaatı cəhalət girdabından xilas edib həqiqət yoluna salmağa çalışırlar. Lakin, əfsus! Bu ağaların zəhməti, xidmət etdikləri və onların gözündə cahil və dərrakəsiz görünən bir cəmiyyətə çətin azacıq bir xeyir verəcəkdir. Doğrudur, yuxarıda adları çəkilən məqalələrin məqsədi oxuyan rus camaatını Zaqafqaziya müsəlmanlarının ictimai həyatı ilə tanış etmək olsaydı, onda, əlbəttə, bundan danışmağa dəyərdi. Lakin iş bundadır ki, həmin məqalələr bu və ya başqa bir məsələnin həllində fəal iştirak etmələri lazım gəldiyi Zaqafqaziya müsəlmanlarına müraciətlə bir vəz xarakterini daşıyır. Lakin bu vəz onlara çox vaxt çatmır. Aydın olmaq üçün həmin məqalələrin məzmununu biz qısaca nəzərdən keçirək.
Müəlliflərdən biri, umumiyyətlə müsəlman ruhanilərindən danışdıqda, İran mollalarının hərəkətindən, ağzı köpüklü danışır və deyir ki, İran mollaları Zaqafqaziya müsəlmanlarının etimadından və fanatizmindən istifadə edərək onları amansızcasına və insafsızcasına istismar edirlər və hətta utanmayıb, guya müsəlman şəraitinin dünyəvi təhsilinə yol vermədiyini təbliğ edirlər... Məqalənin axırında müəllif öz həmməzhəblərindən xahiş edir ki, quldur mollaların sözlərinə qulaq asmasınlar və İran mollalarının yekə ciblərinə doldurduqları pulu, başqa, daha faydalı və xeyirli bir işə sərf etsinlər. Başqa bir müəllif qadın təhsilindən danışarkən analarımızı çox pis qələmlə təsvir edib deyir ki, analarımız öz uşaqlarına pis tərbiyə verirlər və tərbiyə verməyi bacarmırlar. Buna görə də məqalənin möhtərəm müəllifi gələcəkdə ana olacaq qızlarımız üçün təhsil almağı lazım sanır və ümid edir ki, onun səsinə səs verən olacaqdır. Üçüncü müəllif vətən dili olan rus dilini öyrənmənin faydasından danışaraq öz həmməzhəblərini, uşaqlarını rus dili məktəblərinə qoymağa çağırır və i. a.
Bu kimi məqalələri oxuduqda ixtiyarsız olaraq özünə belə bir sual verirsən: məqalələr kimin üçün və nə məqsədlə yazılır? Əgər iyirmi-otuz nəfər oxumuş müsəlmanlardan ötrü yazılırsa, biz bu yazan cənabları inandıra bilərik ki, oxumuş müsəlmanlar, müzakirə edilən bu məsələləri həmin məqalə sahibləri qədər yaxşı anlayırlar. Əgər möhtərəm müəlliflər haman sinfi nəzərdə tuturlar ki, bu məzmunda olan məqalələrin onlar üçün doğrudan da əhəmiyyəti vardır, onda biz cəsarət edib bu zəhmətin tamamilə faydasız olduğunu təsdiq edə bilərik: ona görə ki, həmin məqalələri, buna ehtiyacı olan adamlar oxumurlar, buna ehtiyacı olmayanlar oxuyurlar.
Bu məsələləri oxumuş müsəlmanlar qaldırmasa da, bəs kim qaldırar? - deyə oxucu soruşar. Bu halda bu kimi məqalələri oxumağa cəmiyyəti axı hazırlamaq lazımdır. Bunu isə birdən-birə əldə etmək üçün heç bir imkan olmadığına görə, bizim fikrimizcə, yaxşı olardı və hökumətimizin də xeyrinə olardı ki, bütün Zaqafqaziya üçün türk dilində heç olmasa bircə qəzet nəşr oluna idi və Rusiya müsəlmanlarına aid olan cari məsələlər həmin qəzetdə müzakirə oluna idi. O zaman cəmiyyətin də öz ana dilində qəzet oxuyub ondan tələb olunan şeyləri və nə də geri qaldığını bilməyə imkanı olardı. Lakin nə qədər ki, belə bir qəzet yoxdur, oxumuş müsəlmanlar, qızıl vaxtlarını müsəlmanların anlamadığı dildə faydasız məqalələr yazmağa sərf etmək əvəzinə, bu və ya digər məsələlər haqqında sadə Azərbaycan dilində kitabçalar nəşr etsələr, rus dilini öyrənməyin faydası haqqında yazsalar, daha ağıllı işlər görmüş olardılar.

“Kaspi” qəzeti

1 fevral,  1896-cı il

Bu şəkil Nyunberq məhkəmə prosesində faşist işğalçılarının vəhşiliyni sübut edən dəlillər arasında olub.

Vitya Çereviçkin. Cəmi 12 yaşı vardı. Müharibə başlayan kimi atası və qardaşı cəbhəyə yollandılar. O isə anası və bacısı ilə Rostovda qalmışdı. 1941-ci ilin noyabrında faşistlər Rostovu işğal edirlər. Şəhər uşaqları göyərçinləri sevirdilər, göyərçin saxlayırdılar. Hətta bir-birilə göyərçin v…asitəsilə məktublaşırdılar. İşğalçılar şübhələnirdilər ki, göyərçinlər vasitəsilə QIzıl orduya məlumatlar ötürürlər. Ona görə də bütün göyərçinlərin öldürülməsini əmr etdilər. Vitya göyərçinlərin öldürmək istəmir. Bir həftə gizlin saxlayır, amma sonra onları havaya, gəzməyə buraxanda faşistlər görür. Onu tutub aparırlar, döyürlər, heç bir məlumat ala bilmirlər, sonra parkda güllələyirlər. Son anda da göyərçinini əlindən buraxmır.

Şəkili sovet hərbi fotoqrafı çəkib. Vitya güllələnəndən cəmi bir gün sonra Qızıl ordu şəhəri geri alır.

Trigger düşüncəli insanlar üçün ABŞ-da elə yerləri göstərə bilərəm ki, Pxenyanla müqayisədə daha dəhşətli görünür.

Bu o demək deyil ki, Şimali Koreyada hər şey gözəldir, ABŞ-da isə hər şey dəhşətlidir. ABŞ, Böyük Britaniya özünə görə maraqlı ölkələrdir və bugün bu ölkələrdə yaşamaq rahatdır. Şimali Koreyada yaşamaqdan daha rahatdır.

Söhbət bundan getmir. Söhbət ondan gedir ki, SSRİ-dəki, Kubadakı, Şimali Koreyadakı sosializm quruluşu bu ölkələrdə bərqərar olan, onlar tərəfindən yaradılmamış, mövcud hərbi şərait daxilində insanlar üçün maksimum layiqli həyat şəraitini təmin etmək bacarığını göstərdi.

Dərk etmək lazımdır ki, SSRİ, misal üçün, XX əsrdə dünya müharibələrində iki dəfə öz milli sərvətlərinin 30%-ni itirmişdi və həmin vaxta bütün dünyanı talamış müstəmləkəçi Avropa imperiyalarını 100-150 il geriləmək vəziyyətində start götürməli olmuşdur. Əgər XİX əsrin birinci yarısında İngiltərə 17% kəndlilərdən ibarət oduğu halda  1928-ci ildə SSRİ  84% kəndlilərdən ibarət idisə, bu startın nə qədər zəif olduğunu düşünün. Və bax belə bir vəziyyətdən starta başlamaqla SSRİ birincidərəcəli sənaye, birincidərəcəli elm, birincidrəcəli təhsil sistemini qurdu. Özü də bütün bunları SSRİ cəmi 16 il ərzində qurduğu halda, artıq 25 ildir ki “capitalism iqtisadiyyatı” son Sovet illərinin göstəricilərinə heç bir şeydə yaxınlaşa belə bilməyib.

80-ci illərdə bütün sovet insanlarının həyat şəraiti – bunu əlimdə olan rəqəmlərlə sübut edə bilərəm, -  bugünkü amerika ailələrinin 80%-nin həyat şəraitinə bərabər idi və bir çox parametrlərinə görə onları üstələyirdi. Bir parametri , müharibə illərində SSRİ-nin 25 milyon insan üçün itirdiyi  mənzil təminatını çıxmaq şərtilə. Üstəgəl yadda saxlamaq lazımdır ki, müharibəyə bir neçə il qalmış şəhərlərə  mənzil tələb edən on milyonlarla insan köçmüşdü... SSRİ çatdıra bilmədi.. Müdafiə olunmaq lazım idi, resursları rahatlıq üçün xərcləmək yox.

Kuba. Afrika qitəsində əsas güc rolunu oynayan və Latın Amerikasında öz çəkisi olan Kuba ordusu bir yana... Amma.. Kuba – olan çox az əhalisi olan bir ada hərbi-iqtisadi blokadada ola-ola elə uzunömürlülük təmin etmişdi ki, buna daha çox inkişaf etmiş ölkələr paxıllıq edə bilərlər və elə yüksək səhiyyə təmin etmişdir ki, orada müalicə almaq üçün Kanadadan və ABŞ-dan can atırlar.

Və elə həmin Şimali Koreya. Orada o qədər də vəziyyət yaxşı deyil, baxmayaraq ki, nailiyyətlər göz qabağındadır və blokadanı nəzərə almaqla möcüzə kimi bir şeydir. Hər kəs tərəfindən bu cür hərbi, siyasi və iqtisadi təzyiq altında olan heç bir kapitalizm ölkəsi prinsip etibarilə sağ qala bilməzdi. Şimali Koreya isə sağ qaldı, məcburən güclü ordu yaratdı və buna görə də insanlar orada varlı yaşamırlar.

Əslində, sosializm ölkələrinin sosializm qurmaq üçün ZAMANI olmadı, çünki onlar ilk sosializm ölkəsinin – SSRİ-nin yarandığı andan  mühasirə vəziyyətinə düşdülər.

Onların bu aqressiyaya qarşı məcburi cavabı hər şeyin, iqtisadiyyatın, ordunun və xalqın səfərbərliyi oldu. Bütün dünyanı dibinə qədər talayan və buna görə də daha çox resurslara yiyələnən ölkələrin elitaları sadəcə onların rahat inkişaf etmələrinə imkan vermədilər.

Amma vaxt gələcək və ağıllı insanlar  həm SSRİ, həm Kuba, həm Şimali Koreya təcrübəsini qiymətləndirəcəklər və Mavi oğurluq dünyasını birdəfəlik basıracaqlar.

Və ümumiyyətlə, sadəcə yalan danışmaq lazım deyil. Nə qolodomor haqqında, nə Şimali Koreya dəhşətləri haqqında, nə Stalin haqqında, nə ideal ABŞ haqqında.

Sadəcə yalan danışmaq lazım deyil.

O zaman hər şey öz yerində olacaq.

(c) S.Lopatnikov

Tərcümə Azərbaycan ekososialistlərinə məxsusdur

Marqaret Tetçerin Hyustondakı nitqi: “Biz SSRI-ni necə dağıtdıq”

1991-ci ilin noyabrında Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Marqaret Tetçer ABŞ-ın Hyuston şəhərində çıxış etdiyi nitqində Britaniyanın və digər qərb dövlətlərinin SSRİ-ni məhz necə, məhz hansı yollarla dağıtdıqları barədə danışmışdı. Həmçinin Marqaret Tetçer özünün noyabr nitqində SSRİ-nin tezliklə, hüquqi cəhətdən hazırlanmış süqutu haqqında xəbər vermişdi. Və doğrudan da bir neçə həftə sonra, bir göz qırpımında, 1991-ci ilin dekabrında Belovej sazişi imzalandı. 1991-ci ilin noyabrında neft emalı və neft-kimya üzrə mütəxəssislərin ABŞ-a, Hyustona (Texas) səfəri baş tutmuşdu. Yığıncaqda əsas Amerika Neft İnstitutunun (APİ) iştirakı idi. Amerikalıların institut anlayışı bizimkindən fərqlənir. APİ – periodik olaraq neft və neft-kimya şirkətlərinin (eləcə də rəqib şirkətlərin) görüşünü təşkil edən özünəməxsus yarımictimai assosasiyadır. APİ-nin yığıncağına həmin vaxtlar İngiltərənin eks-baş naziri olmuş Marqaret Tetçer fəxri qonaq qismində dəvət olunmuşdu. Yeri gəlmişkən, M.Tetçer ixtisası üzrə kimyaçıdır, baxmayaraq ki, öz ixtisası üzrə çox az işləmişdir. Həmi görüşdə M.Tetçer 45 dəqiqə tamamilə siyasi nitq söyləmişdi, hansı ki, bu nitqə “Biz Sovet İttifaqını necə dağıtdıq” kimi başlıq qoymaq olardı.

Bilmirəm, zalda rusların olması olması barədə onu xəbərdar etmişdilərmi ( ola bilsin ki, xəbərdar etməmişdilər). M.Tetçer ağıllı olduğu qədər də həyasız qadın idi. Sovet İttifaqının dağıtmaqda onun mühüm rolu idi və o bu barədə olduqca açıq danışmağa çalışırdı. Onun SSRİ iqtisadiyyatının vəziyyətini və onda baş verən metamorfozları necə qiymətləndirməsi bizim KİV-in bizə çatdırdıqlarından əhəmiyyətli fərqlənirdi. Əlbəttə ki, nitqi tam dəqiqliklə yadda saxlamaq mümkün deyildi. Amma çıxışdan sonra, axşam kollektiv şəkildə deyilənləri yada salmağa və bəzi şeyləri yazmağa çalışdıq.

“Sovet İttifaqı – qərb dünyası üçün ciddi təhlükə daşıyan ölkədir. Mən hərbi təhlükədən danışmıram. İqtisadi təhlükəni nəzərdə tuturam. Planlı siyasət və mənəvi və maddi stimulların özünəməxsus ahəngi sayəsində Sovet İttifaqı yüksək iqtisadi göstəricilərə nail ola bilib. ÜDM-un artım faizi onlarda bizim ölkələrdəkindən təxminən iki dəfə artıq olub. Bununla yanaşı SSRİ-nin zəngin təbii resurslarını nəzərə alsaq, təsərrüfatın rasional idarə edilməsi ilə bizi dünya bazarlarından sıxışdırın çıxarmaq üçün Sovet İttifaqının olduqca real imkanları vardı. Buna görə də biz həmişə Sovet İttifaqının iqtisadiyyatının zəiflədilməsinə və ölkədaxili çətinliklərin yaradılmasına yönəldilmiş fəaliyyətləri seçmişik. Ən əsası silahlanma yarışına qatılmağa vadar etmək idi. Biz bilirdik ki, Sovet hökuməti SSRİ-nin və onun NATO –dakı opponentlərinin bərabər silahlanması doktrinasının tərəfdarı idi. Bunun nəticəsində bizim ölkələr silahlanmaya büdcəsinin təxminən 5%-nii xərclədiyi halda, SSRİ büdcəsinin təxminən 15%-ni silahlanmaya xərcləyirdi. Sözsüz, bu Sovet İttifaqının iqtisadiyyatına mənfi təsir edirdi. Sovet İttifaqı çox işlənən məhsulların  istehsalı sahəsinə qoyulan vəsaitlərdə qənaət etməli olurdu. Biz SSRİ-də əhalinin kütləvi narazılığını yaratmağa çalışırdıq. Bizim fəndlərimizdən biri SSRİ-nin iqtisadi cəhətdə qeyri-sərfəli olan bu sahəyə əlavə yatırımlar etməsi məqsədilə  guya əslində bizdə silahlanmanın midarının daha çox olması haqda informasiyanın “sızdırılması” idi. Bizim siyasətimizdə əsas yeri SSRİ konstitusiyasının qeyri-mükəmməlliyinin hesaba alınması tuturdu. Konstitusiya formal olaraq istənilən ittifaq ölkəsinə istədyi halda tezliklə SSRİ-dən çıxmağa icazə verirdi ( özü də onun Ali Sovetinin çoxluğunun qərarı ilə).

Düzdür, həmin vaxtlar kompartiyanın və güc strukturlarının sementləyici gücünə görə bu hüququn reallaşması praktiki olaraq mümkün deyildi. Amma yenə də bu konstitusiya xüsusiyyətində bizim siyaətimiz üçün potensial imkanlar vardı. Təəssüf ki, bizim səylərimizə baxmayaraq SSRİ-nin siyasi vəziyyəti uzun müddət sabit olaraq qalırdı. Bizim siyasətimizin (xüsusən ABŞ siyasətinin) formalaşmasında əsas yeri raketdən müdafiə sistemlərinin (RMS) yaradılması məsələsi tuturdu. Etiraf məliyəm ki, ekspertlərin çoxu RMS-in yaradılmasının əksinə idilər, çünki hesab edirdilər ki, bu sistem çox baha başa gələcək və kifayət qədər etibarlı olmayacaq, daha dəqiq RMS sipəri Sovet İttifaqının “hücum” silahlanmasına yatıracağı əlavə daha az vəsait hesabına yarılıb keçilə bilər. Bununla belə RMS-in inkişafı barədə qərar bu ümidlə verilmişdi ki, SSRİ analoji bahalı sistemin yaradılması ilə məşğul olacaq. Çox təəssüf ki, Sovet hökuməti belə qərar qəbul etmədi, etiraz olaraq siyasi bəyannamələrlə kifayətləndi. Bizim üçün çox çətin vəziyyət yarandı. Amma tezliklə sovet liderinin yaxınlarda öləcəyi və hakimiyyətə bizim vasitəmizlə sayəsində məqsədlərmizi reallaşdıra biləcəyimiz bir insanı gətirmək imkanı ilə bağlı informasiya daxil oldu. Bu mənim ekspertlərimin qiymətləndirməsi idi ( mən isə əmişə Sovet İttifaqı üzrə  çox təcrübəli ekspert qrupu formalaşdırırdım və lazım olduqca SSRİ-dən əlavə lazımi mütəxəssislərin gətirilməsinə kömək olurdum). Bu insan ekspertlər tərəfindən ehtiyatsız, təlqin və olduqca şöhrətpərəst kimi xarakterizə edilən M.Qorbaçov idi. Onun siyasi elitanın çoxu ilə yaxşı qarşılıqlı əlaqəsi vardı və buna görə də onun bizim vasitəmizlə hakimiyyətə gətirilməsi mümkün idi.

Xalq cəbhəsinin ” fəaliyyəti böyük vəsait tələb etmirdi: bu əsasən surətçıxaran texnika üçün xərclər və funksionerlərə maliyyə yardımı idi. Amma şaxtaçıların uzunmüddətli tətilinə kömək etmək olduqca əhəmiyyətli vəsait tələb edirdi. Ekspertlər arasında əsas mübahisəni B.Yeltsinin növbəti seçkilərdə Rusiya respublikasının Ali Sovetinə, daha sonra isə Rusiya Respublikasının rəhbəri ( SSRİ- lideri M.Qorbaçovun əksi olaraq) seçilmək perspektivi ilə  “Xalq cəbhəsinin” lideri kimi namizədliyinin irəli sürülməsi məsələsi yaradırdı. Yeltsinin keçmişini və şəxsi xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq ekspertlərin əksəriyyəti onun namizədliyinə qarşı idi. Amma müvafiq əlaqələr və danışıqlar baş tutdu və Yeltsinin “irəli itələnməsi” qərarı qəbul olundu. Yeltsin böyük çətinliklə Rusiya Ali Sovetinin katibi seçildi və dərhal da Rusiyanın suverenliyi haqda bəyannamə qəbul olundu. Bu həqiqətən SSRİ-nin dağılmasının başlanğıcı idi.

B.Yeltsinə 1991-ci il avqust hadisələri zamanı, SSRİ-nin rəhbər dairələri Qorbaçovu uzaqlaşdıraraq SSRİ-nin bütövlüyünü təmin edən sistemi yenidən bərpa etməyə çalışdıqları zaman da böyük kömək edilmişdi. Yeltsinin tərəfdarları özlərini saxlaya bildilər, özü də o güc strukturları üzərində əhəmiyyətli (tam olmasa da) hakimiyyət qazandı. Vəziyyətdən istifadə edən bütün ittifaq respublikaları suverenliklərini elan etdilər. Beləliklə, indi Sovet İttifaqının de-fakto süqutu baş verib, amma o de-yure hələ mövcuddur. Sizi inandırıram ki, yaxın ay ərzində Sovet İttifaqının süqutunun hüquqi qaydada rəsmiləşdirilməsini eşidəcəksiz”.

M.Tetçer alqış sədaları altında tribunadan endi və ona uzadılmış əlləri sıxaraq zaldan təntənə ilə çıxdı. Biz Rusiyaya evimizə qayıtdıq və təxminən iki həftə sonra Belovej razılığı barədə xəbər eşitdik. Sonrası hamıya məlumdur.

S.Y.Pavlov

Mənbə: http://politikus.ru/articles/66953-margaret-tetcher-kak-my-razrushali-sssr.html

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

Sosialist İnqilabı bizə nələri qazandırdı

- Aprel sosialist inqilabının qələbəsindən sonra Naxçıvan son yüzilliklər ərzində ilk dəfə olaraq Azərbaycan dövlətinin idarəçiliyinə qaytarıldı və Azərbaycan ərazi vahidi kimi beynəlxalq hüquqi müstəvidə tanındı.
- Aprel inqilabı Azərbaycanın daşnak Ermənistanı və meşevik Gürcüstanı arasında bölüşdürülməsi təhlükəsinə son qoydu, bir neçə il ərzində yüz minlərlə müsəlman əhalinin məhvinə səbəb olmuş daşnak terrorunun qarşısını aldı. Sovet hökumətinin qərarıyla daşnak silahla dəstələri Azərbaycandan Rusiyaya sürgün edildi və ğu terrorun başında duran bir sıra cəlladlar İnqilabi Tribunalın hökmüylə güllələndi.
- Üzəringə ay və beşguşəli ulduz təsviri olan qırmızı bayraq Azərbaycan Sovet Respublikasının dövlət bayrağı, Azərbaycan dili isə rəsmi dövlət dili elan olundu. Azərbaycan Sovet hökumətinin verdiyi avqust 1921-ci il tarixli dekretə əsasən Respublika ərazisində bütün kargüzarlıq işlərinin dövlətdilində, yəni Azərbaycan dilində aparılması rəsmiləşdirildi.
- 1921-ci il aprelin 21-də Nərimanovun imzalamış olduğu tarixi dekretə əsasən 30 minlik milli Qızıl ordu hissələri yaradıldı
- 1921-ci ildə Şərqdə ilk dəfə olaraq Azərbaycan Sovet Respublikasının dövlət Konstitusiyası qəbul olundu və Azərbaycan Şərqdə konstitusiyalı dövlət quruluşuna malik ilk ölkə oldu. Silklərə (bəy, xan, rəiyyət və s.) bölgü ləğv olundu, müsəlman dünyasında ilk dəfə insanlara vətəndaşlıq hüququ verildi Aprel inqilabının qələbəsindən sonra Azərbaycanda məhkəmə islahatları keçirildi, bəy və xanların məhkəmə orqanlarındakı hökmranlıqlarına son qoyuldu. Beləki inqilaba qədər məhkəmələrdə anca bəylərin, ağaların nümayəndələri təmsil olunurdu və nəticədə kəndlilərlə bəylər arasında yaranan bütün mübahisələr ağaların xeyrinə həll olunurdu. Bu vəziyyətdən istifadə edən bəylər kəndlilərin dədə-baba torpaqlarını zorla onların əlindən alır, məhkəmələrdə isə bu qəsbkarlıqlarına hüquqi don geyindirirdilər. Azərbaycan Sovet hökuməti məhkəmələrdə bəylərin hökmranlığına və təmsilinə son qoydu. Azərbaycan və Şərq tarixində ilk sivill vətəndaş məhkəmələri yaradıldı.
- Aprel inqilabının qələbəsi nəticəsində Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq neft yataqları, digər faydalı qazıntılar, meşələr, çaylar, göllər və s. ümumxalq mülkiyyəti elan edildi
- Aprel sosialist inqilabından sonra Nərimanovun imzalamış olduğu dekretə əsasən Azərbaycan tarixində ilk dəfə Milli Aviasiya təşkil olundu, müsəlman ölkələri arasında ilk dəfə Azərbaycanda aeroportlar salınmağa başladı.
- Şərqdə və Sovet İttifaqında ilk dəfə olaraq Bakıda tramvay nəqliyyatının əsası qoyuldu (1924)
- Şərqdə və Sovet İttifaqında ilk dəfə 1926-cı ildə Bakıda ilk elektriklənmiş dəmiryol xətti çəkilib istifadəyə verildi
- Avropada ilk açıq tipli istilik-elektrik stansiyası Sovet Azərbaycanında istifadəyə verildi.
- Müsəlman Şərqində ilk rodio, ilk televiziya Sovet Azərbaycanında yaradıldı.
- Şərq ölkələri arasında ilk metro tikintisi Azərbaycanda həyata keçirildi.
- Şərqdə ilk Elmlər Akademiyası, Avropada öz dövrünün ən böyük teleskopuna sahib Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası, Kosmik Tədqiqatlar Mərkəzi Azərbaycanda yaradıldı.
- Şərqdə və Sovet İttifaqında ilk elektriklə işləyən domna peçi, ilk krekinq zavodları və bir sıra ilk texnoloji yeniliklər birinci dəfə Azərbaycanda tətbiq olundu.
- Şərqdə ilk Konservatoriya, ilk Filarmoniya, ilk Ali Teatr Məktəbi Azərbaycanda yaradıldı.
- İnqilaba qədər cəmi 12 nəfər millətcə azərbaycanlı mühəndisi olan bir ölkə Aprel inqilabından sonra minlərlə mühəndisi, on minlərlə texniki işçisi olan qüdrətli sənaye ölkəsinə çevrildi. Azərbaycan ilk dəfə olaraq neft xammalı ixrac edən ölkədən neft-maşınqayırma avadanlıqları ixrac edən ölkəyə çevrildi. Sovet İttifaqında istehsal olunan neft-maşınqayırma avadanlıqlarının 70-75%- Azərbaycanın payına düşürdü. 60-70-ci illərdə SSRİ-də çıxarılan neftin cəmi 2-3%-ni verən Azərbaycan az qala İttifaqın bütün neft-maşınqayırma sənayesini öz əlində cəmləmişdi. Bu tip sənaye müəssisələrinin 43-dən çoxu Azərbaycanda yerləşirdi.
- İnqilaba qədər tarlalarında bir dənə də olsun traktoru, yük avtomobili, kombaynı olmayan geridəqalmış aqrar ölkə, Aprel sosialist inqilabından dərhal sonra minlərlə, on minlərlə traktoru, kombaynı, pambıqyığan maşını olan mexanikləşdirilmiş sənaye ölkəsinə çevrildi. Tariximizdə ilk dəfə olaraq elmi yeniliklər kənd təsərrüfatına tətbiq olundu, Mil-Müğan səhrası da daxil olmaqla torpaqlarda meliorasiya işləri aparıldı, torpaqlar gübrələndi, səhralaşmış torpaqlar yenidən kənd təsərrüfatına qazandırıldı.
- İnqilaba qədər elektrik işığının nə olduğunu bilməyən bir ölkə Aprel sosialist inqilabından sonra tam surətdə həm kəndləri, həm sənayesi elektrikləşmiş ilk Şərq ölkəsi oldu.
- İnqilaba qədər kəndlərinə bir manat da olsun investisiya qoyulmamış, bir nəfər də olsun aqronomu, zootexniki olmayan bir ölkətezliklə İttifaq miqyaslı aqrar sənaye kompleksi yaratdı. İttifaqın ən böyük konserv zavodları, baramaçılıq kombinatları, pambıqtəmizləmə zavodları Azərbaycan regionlarında yaradılıb istifadəyə verildi.
- İnqilaba qədər bir nəfər də olsun akademiki, professoru, elmlər doktoru olmayan, əhalisinin 90%-dən çoxunun oxuyub-yazma bilmədiyi, cəmi 100 nəfər azərbaycanlı müəllimi olan, 800 min uşağının məktəbin nə olduğunu bilməyən savadsız, naxırçılar, çobanlar ölkəsi Aprel sosialist inqilabından sonra əhalisi 100% savadlanmış, onlarla universiteti, elmlər akademiyası, elmi-tədqiqat institutları, regional miqyaslı Astrofizika rəsədxanası, kosmik tədqiqatlar mərkəzi olan intellektuallar ölkəsinə çevrildi.
- Şərqin ilk qadın professorları, ilk qadın nazirləri, ilk qadıq deputatları məhz Sovet Azərbaycanının yetirmələri olmuşdurlar.
- Sovet Azərbaycanı dünyəvi təhsil sisteminə keçən qadınların da kütləvi təhsilə cəlb edildiyi ilk Şərq ölkəsi kimi tarixə düşmüşdür. Şərqdə ilk dəfə əlifba islahatları Azərbaycanda həyata vəsiqə almışdır.
- İspaniya, Norveç kimi Avropa ölkələrində qadınların seçki hüququ olmayanda Sovet Azərbaycanında qadınlar deputat, nazir, müəssisə rəhbəri vəzifələrinə seçilir, xalq təsərrüfatında, elmi tədqiqat institutlarında kişilərlə bir cərgədə çalışırdılar.
- İnqilaba qədər cəmi bir neçə yüz tələbəsi olan bir ölkə Aprel sosialist inqilabından sonra hər on min vətəndaşına düşən tələbələrin sayına görə ABŞ, Fransa kimi dövlətləri açıq bir fərqlə üstələyirdi.
- İnqilaba qədər cəmi 114 nəfər həkimi olan bir ölkə Aprel sosialist inqilabından sonra hər min nəfər əhaliyə düşən həkimlərin, tibb işçilərinin sayına görə nəinki Türkiyə, İran, İrak kimi böyük müsəlman dövlətlərini, hətta Norveç, Hollandiya kimi Avropa dövlətlərini də qabaqlayırdı.
- Aprel inqilabının qələbəsi Anadoluda Şərqi Ermənistan dövlətinin yradılması planını iflasa uğratdı. Nərimanov Şərqi Ermənistan ideyasını Kremldə dəfn etdi.
- Nərimanovun imzaıyla 1920-ci il mayın 26-da milli-dini dəyərlərin qorunmasıyla bağlı Azərbaycan İnqilab Komitəsinin dekreti elan edildi. Sözügedən dekret tarixdə ilk dəfə olaraq Novruz bayramını, Aşura gününü, Qurban bayramını və Mövlud gününü qeyri-işgünü kimi rəsmiləşdirdi.
- Azərbaycan tarizində Aprel inqilabından bir il sonra ilk dəfə olaraq 1921-ci ilin sentyabrında arxeoloji qazıntılara başlandı və bununla da xalqımızın qədim tarixinin öyrənilməsi, milli arxeologiyanın əsası qoüuldu.
- Aprel inqilabından sonra Azərbaycan tarixində ilk dəfə olaraq su təsərrüfatının yaradılmasına kapital qoyuluşu həyata keçirildi. Təkcə bir beşillik ərzində Azərbaycanın su təsərrüfatına İttifoqbüdcəsindən 1 milyard 128 milyon manat kapital qoyuldu.
- Dünya tarixində ilk dəfə açıq dənizdə neft çıxarılmasının əsası qoyuldu. Məlumat üçün deyək ki, Xəzər dənizində neftin olmasını da ilk dəfə olaraq Nərimanov tərəfindən əsası qoyulmuş Azərbaycan Milli aviasiyası kəşf etmişdir.
- Aprel inqilabından sonra islam şərqində ilk kinostudya Bakıda təşkil olundu. Bununla da kütləvi və peşəkar mənada milli Sovet kinosunun əsası qoyuldu.
- İnqilabdan sonra Sovet hökuməti Azərbaycan vətəndaşlarına dünyada anoloqu olmayan pulsuz mənzil hüququ verdi. Bu hüquq hər bir çalışan insanın işlədiyi müəssisənin mənzil fondları hesabına pulsuz olaraq mənzillə təminatını nəzərdə tuturdu. Nəticədə hər il orta hesabla 2 milyon kvadrat metr mənzil tikilib pulsuz mənzil hüququ çərçivəsində əhaliyə paylanırdı. Bu indiki bazar qiymətləriylə hər il üçün 1-1,5 milyard manat məbləğində vəsait deməkdir
- Aprel inqilabının qələbəsi Azərbaycan zəhmətkeşlərinə pulsuz səhiyyə, pulsuz təhsil, təminatlı əmək və dövlət pensiya hüququ kimi bir sıra hüquq və azadlıqlar bəxş etdi.

Mənbə : Kommunist.biz