Biz nə uğrunda vuruşurduq?
Əgər bizim bugünkü siyasi xadimlərimiz və
biznes çarlarımız 1939-cu ildə hakimiyyətdə olsaydılar, nasizmlə mübarizə
aparmaq istəməzdilər
Hər bahar isti yaz yağışı susuzluqdan qurumuş və
əzab çəkən torpağa yağır. Uzun qış yuxusundan sonra həyat canlanır. Və oyanan
təbiətin bütün bu gözəllikləri məni barmağa sancılmış qızılgül tikanları kimi
yaralayır. Yaz günləri, gecələr qısaldıqda mənə cavanlıq vaxtlarımı xatırladır.
Günəş şüaları onda da belə parlaq və isti idi,indiki kimi, amma canlanan
təbiətin gözəlliyi özündə ölüm izləri daşıyırdı. 1945-ci ilin yazı idi və
Avropa ölümün və Dünya müharibəsinin qəddarlığının boğucu qucaqlarında boğulurdu.
O müharibə kütləvi şəkildə on milyonlarla insan
həyatını yox etdi – bu insanlar hərbi döyüşlərdə, bombalanma zamanı ölürdülər
və ya onları dinc əhali kimi öldürürdülər. Müharibənin 5 ili ərzində nə qədər
geriçəkilmə, məğlubiyyət və amansız döyüşlər olmuşdu – neçə dəfə isti yay ondan
sonra qış şaxtaları gələn payızla əvəz olunmuşdu və yenə yaz insanlara ümid və
optimizim verirdi. Hər bir evdə tıqqıldayan saatlar, şəhər meydanlarındakı qala
saatları hər gün eyni şəkildə vaxtı – yaxşılıq və pislik arasındakı ölümcül
müharibənin vaxtını ölçürdü. Saatlar həyatın və bizim hər birimizin vaxtını
ölçürdü, müharibənin hər bir cəbhəsində əsgərlər hər gün və hər saat ölürdülər
və ya şikəst olurdular. Mühafizə gəmilərinin dənizçiləri Atlantik okeanın şimalında soyuq sularda
batırdılar. Şəhərlər ac kimsəsiz uşaqların dolaşdığı çınqıl yığınına çevrilirdilər.
Ölüm neçə illər dünyanı dolandı – və bir çox
ölkələrdə uzun illər hətta məhsul əkininin və yığımının kəndtəsərrüfatı tsikli
dayanmışdı. Dünya müharibə vəziyyətində idi, və biz bir çox britaniyalıların
həyatını məhv və ya şikəst edən bu müharibə dünyasında yaşayırdıq. Amma bütün
bu müharibə qurbanları haqlı idilər və yalnız ona görə ki, biz öz işimizin
ədalətli olduğuna inanırdıq, ona görə ki, hesab edirdik ki, sənin kim olmağın
və haralı olmağın əhəmiyyətli deyil, müharibə bizim ümumi işimizdir. Biz öz
gücümüzə inanırdıq, hər birimizin töhvəsi isə az və ya çox olmasına baxmayaraq,
çox əhəmiyyətli idi. Və bu birlik və optimizm bizə müharibə dövrünün qara
pərdəsinin arasından baxmağa kömək edirdi. Nasist Almaniyasına qarşı müharibədə
yalnız bu şəkildə dayana və tab gətirə və həmin 1945-ci ilin yazını gözləyə
bildik.
Müharibənin həmin son günlərində mənim 22 yaşım
vardı və günlərlə deyil, həmin yazda sakitləşmiş döyüş meydanlarında olan ot
kimi saatlarla böyüməli olurdum. Azad olmuş Hollandiya çölləri ilə nasist
Almaniyasına tərəf gedirdim. Və onda mənim başımda yalnız bir fikir vardı: mən
necə də xoşbəxt insanam! Mən bu müharibədən sağ çıxa bildim! Mən öz işimi
layiqincə yerinə yetirdim, heç vaxt əmri yerinə yetirməkdən yayınmadım.
Mən kral hərbi-havva qüvvələrində xidmət etmişəm və
sağ qalan çox az yoldaşlarımdan biri idim – ölüm məndən yan keçmişdi. Amma
mənim əksər yoldaşlarımın,dostlarımın,qonşularımın,tanışlarımın və ümumiyyətlə
tanımadığım inasanların bəxti belə gətirməmişdi. Mənim yaşıdlarımdan çoxları 22
yaşına kimi yaşaya bilməmişdi. Onlar heç vaxt ailə qura və dinc həyatdan zövq
ala bilməyəcəklər. Yoldaşlarımın çoxu kimi mən də başa düşürdüm ki, ölənlər
insanlığın xilası uğrunda canlarından keçmişdilər.
Bəlkə də mən məhz buna görə indi də, 90 yaşımda,
hər yaz yerli memoriala baş çəkirəm və ölənlərin daş üzərində qeyd olunmuş
adlarını oxuyuram. Mən sadə epitafiyaları diqqətlə oxuyuram, onların həyat
tarixlərinə baxıram və düşünürəm: bu gənclər sağ qalsaydılar necə olardı? O
zaman onların həyatı necə olardı? Onlar həqiqətən sevə, oz xöşbəxtliklərini, öz
peşələrini tapa və öz işlərinə görə layiqli əmək haqqı ala bilərdilərmi?
Onlar
uşaq böyüdə bilərdilərmi? Uğrunda fədakarlıqla döyüşdükləri müasir demokratiya
onların xoşuna gələrdimi? Silahların susmasından və İkinci dünya müharibəsinin
qurtarmasından artıq 70 il keçib, amma mən hələ də əmin deyiləm – mən bilmirəm
onların həyatı müasir cəmiyyətə dəyərdimi.
Şəxsən mənə elə gəlir ki, “bu gözəl dünya” tamamilə
səhv qurulubdur – o, İkinci Dünya müharibəsinin gedişində qadınların və
kişilərin “qanla, tərlə və göz yaşları” ilə qurduqları dünyaya uyğun gəlmir.
Bizim müasir siyasi xadimlərimiz, teleşərhçilərimiz, eləcə də hərbi-sənayə kompleksimiz
üçün keçmişin mübarizəsinə hörmətsizlik etmək rahat və xeyirlidir. Onlar “D
günü”, “Suord”, “Cuno”,”Qold” və “Omaxa” əməliyyatları münasibətilə təntənəli
nitq söyləyə bilərlər, sanki, bu sözlər qəti surətdə onların azadlıq
ideyalarına bağlılığını göstərir. Amma bizim individual və kollektiv
azadlığımız məhz bugün təhlükə altındadır, həm də bu təhlükə nasizm üzərində
qələbə dövründən bu qədər ciddi olmamışdır.
Biz İkinci Dünya müharibəsində sağ qalanların evə
qayıdarkən nə baş verdiyini unutduq – onlar sahildə bağlanmış qayıqları
dalğanın üzərində qaldıran qabarma kimi
qayıdırdılar. Mənim nəslim acı yaşamalı, öz gözləri ilə soyqırım, etnik
təmizləmə görməli oldu, ağlasığmaz çətinliklər çəkməli oldu – müharibədən
qayıdan əsgərləri və dinc əhalini onlara çatacaq dinc həyatı belə təkid və
inadla tələb etməyə məhz bunlar məcbur etdi.
Biz dəqiq bilirdik
ki, biz bunlara layiqik və bilirdik ki, gələcək daha keçmiş kimi, nə vaxt ki,
çoxları zibil qutularında eşələnməyə məcbur olmuşdu, olmamalıdır. Bizim “gözəl
yaşıl ölkəmiz” müharibədən sonra hər kəsin ölkəsi olmalı idi – istisnasız,
çünki, biz məhz belə bir ölkə üçün qan tökürdük və ölürdük. Biz həqiqi
demokratik cəmiyyət tələb edirdik, harada ki, hər kəsə öz xidmətlərinə görə
haqq verilməli idi və artıq heç kim
yoxsulluq içərisində yaşamayacaqdı. Hesab edirdik ki, heç kim xəstəlikdən və ya
savadsızlıqdan həyatın xarabalığına atılmamalıdır. Müharibədən sonra biz qərb
dünyasında radikal kökündən dəyişikliklər apardıq, məhz onda bizim
cəmiyyətmizdə fikirlər yayılmağa başladı ki, bütün insanlar özlərinə uyğun
münasibətə layiqdirlər, müstəqil hərəkət etməyə, ədalət üçün hüquqa malik
olmalıdırlar,əhalinin ən zəif təbəqələri isə sosial yardım almalıdırlar.Biz ödəməli olacağımız dəyəri çox yaxşı bilirdik, əgər cəmiyyət ədalətsizdirsə, bu nəticədə bütün demokratiyanın sonu deməkdir, insanların əksəriyyəti isə yoxsulluqda sürünməli olacaqlar. Biz ümumi səhiyyə sisteminin olmamasının nəyə başa gələcəyini bilirdik, bu əslində cəmiyyətin kiçik insan toplusunun çoxluq üzərində hakim olduğu əvvəlki modelinə qayıtmaq deməkdir. Və bugün, bizim dünyanın varının çox dəfələrlə artdığı zaman, bizim siyasi xadimlərimiz, maliyyə institutlarının nümayəndələri və sənaye nəhənglərinin sahibləri qəfldən bizə deyirlər ki, biz həmin müharibədə insanların uğrunda can qoyduğu layiqli həyatı yaşamamalıyıq. Bugün bizim başçılar bizə deyirlər ki, guya ümumi səhiyyə, dövlət tərəfindən təmin olunan pensiya, ədalətli əmək haqqı,həmkarlar ittifaqlarının müdafiəsi və bizim sosial təminat sisteminin digər aspektləri kimi “dəbdəbə”yə malik ola bilmərik.
Bugün mənim 90 yaşım var və yenidən döyüşə getmək üçün çox qocayam. Mən daha hətta etiraz nümayişlərində dayana və əllərimdə bugünkü siyasətin ağılsızlıqlarını tənqid edən plakat saxlaya bilmirəm. Mənə qalan öz dövrümün və nə vaxtsa uzaq keçmişdə Hitlerə və sivilizasiyanın əsas prinsiplərini məhv etməyə çalışan bütün hər kəsə qarşı apardığımız qəhrəman mübarizənin canlı şahidi olmaqdır.Bizim cəmiyyətin əsas problemləri vəsait çatışmamazlığı və borclar deyil, odur ki, bizim başçılar xalqa hesabat vermirlər, bir yığın Siti bankirlərinə və hedge-fund menecerlərinə hesabat verirlər. Onlar hamısı yalnız öz mühasibatlıq idarələrinə qulaq asırlar, xalqa yox.
Bilmirəm, ətrafımızda hər şeyi gərginləşdirən zülmətdən çıxış yolu tapa biləcikmi.Ola bilsin, insanlıq yenidən nə vaxtsa əcdadlarının çıxdığı mağaralara qayıdacaq – belə bir ssenari tamamilə mümkündür – çünki, biz yalnız öz şəxsi maraqlarına xidmət edən siyasi partiya liderləri və var-dövlətinin mənbəyi tamamilə şübhəli olan biznes maqnatları tərəfindən tabe edilmişik və qorxudulmuşuq. Amma mən yenə də ümid edirəm ki, bu baş verməyəcək, heç olmasa gələcək nəsillərin xatirinə buna yol verməyəcəyik.
Bununla belə, əmin olduğum bir şey var: əgər bizim indiki siyasi xadimlərimiz və biznes çarlarımız 1939-cu ildə hakimiyyətdə olsaydılar, onlar nasizmlə mübarizəyə qatılmaq istəməzdilər. Nə Dyunkerk, nə də Britaniya uğrunda Döyüş olmazdı, və nəticədə bizim Ulduz Saatımız çatmazdı. Bizim müasir liderlər daha da Avropa üzərində işığın necə söndüyünə baxmağı üstün tutardılar, çünki, belə davranış hitler zülmkarlığına qarşı onlar üçün ən ucuz və ehtiyatlı variant olardı.
Harri Lesli Smit
Tərcümə Günel Muradova
Комментариев нет:
Отправить комментарий