Bir neçə gün əvvəl Moskvanın Biryulyovo rayonunda baş verən cinayət haqda yazmışdıq, hətta cinayətkarın insan keyfiyyətlərini analiz edərək, Qafqazın müsəlman xalqlarından - azərbaycanlı, dağıstan xalqlarından, çeçen, inquş - olduğunu ehtimal etmişdik. (İstəyən aşağı enib, o yazını tapıb oxuya bilər.)

Dünən məlum oldu ki, şübhəli şəxs azərbaycanlıdır. Tutdular, tutanda da Rusiya XXO-nun əməkdaşları onu döydülər, aşağıladılar...

Bizim rusofob və rusiyafob ağıl dəryaları da açdılar ağızlarını, yumdular gözlərini...

1. Bir neçə neoqərbçi, Rusiyada yaşayıb pul qazanan, oranın çörəyini yesə də, havasını udsa da oralara nifrət edən savadsız nankor fb-da yazıblar ki, "bu söhbət Azərbaycanı cəzalandırmaq üçündür, Avrasiya layihəsinə qoşulmadığına görə..."

Tutalım bu, belədir. Buna görə Rusiyaya qarşı isterik havaya girmək doğru deyil. ABŞ və başqa güclü ölkələr öz layihələrini həyata keçirəndə onlara əngəl olmaq istəyən ölkələri, liderləri cəzalandırmırlar?
Cəzalandırırlar. Həm də qəddarcasına. Liderlərini öldürürlər, ölkələri də işğal edirlər. Prosesdə də on minlərlə, hətta, İraqda olduğu kimi, yüz minlərlə günahsız adam öldürürlər.
Rusiya hələ ki, bizim lideri öldürməyib. Üstəlik liderimizi prezident seçkilərində dəstəklədi. Dəstəkləyəndə də onun Avrasiya layihəsilə bağlı mövqeyini BİLİRDİ. Bilirdi-bilirdi, bunun əksini söyləmək reallıqdan uzaqdır.

Rusiya Azərbaycanı cəzalandırmaq istəsə, hər halda əlindəki başqa imkanlarla cəzalandırar. Söhbət – cəza cöhbəti deyil.
Bizim ruso- və rusiyafoblar əsasən MəmmədƏminçi, Əbülfəzçi və onlara bənzər tipdən olan milliyətçilərdi. Onlar özlərində, öz xalqında günah axtarmaz, görməz. Cığaldılar. Onları dinləyərsən – həmişə və hər şeydə başqaları günahkardır. Onlar bu azərbaycanlını heç sorğulamırlar: “ay qardaş, bu nə tərbiyədir? Bunu nədən etdin? O gənci öldürməkdə nə lüzum var idi? Axı sən görürsən ki, Rusiyada azərbaycanlılara nifrət edirlər, niyə Rusiya milliyətçilərinə bəhanə verirsən?.....” Yox, bunların dünya görüşündə bu azərbaycanlı süddən çıxmış ağ qaşıqdır, bütün günahlar Rusiyadadır. “Qırdı bizi ruslar, əzab verdilər bizə. Həmişə olduğu kimi.”…

2. Bir REAL-çı başbilənlərdən yazıb ki, "indi biz Avrasiyaya girsək, bizim sərhədlərimizi bu ruslar qoruyacaq?”
Yekə kişidir, siyasətlə məşğul olur, adi şeyləri bilmir, anlamır.. Avrasiya ittifaqına qatılanda, “ruslar” sənin sərhədlərini qorumur. Ola bilər, sənin ölkənlə razılaşdırılar, Rusiya sərhədçiləri bizim sərhədçilərlə birgə cənub sərhədimizə yerləşdirilirdi. Ola bilər. Amma Avrasiya ittifaqı bir iqtisadi layihədir. Bəli, sözsüz ki, siyasi məqsədləri də var, amma başqa ölkələrin sərhədlərində Rusiya ordusunun yerləşdirilməsi bu işlərdə prioritet məsələ deyil. Qazaxstan sərhədlərini Rusiya ordusu qoruyur?

3. Başqa bir REALçı “bu ksenofob ruslar ….” filan deyib , Rusiya dövlətiylə uzaq məsafədə olmağın doğruluğunu əsaslandırmaq istəyir. (Bu adamlar REAL-ın ən savadlılarıdır. )

Sənin ABŞ-ında, Avropa ölkələrində ksenofob, nasist, faşist, hər cür dəli-psixopat yoxdur?! Bəlkə Avropada pedofillərin leqal partiyası yoxdur?!
Sənin bu cahil azərbaycanlılarını heç Avropaya, ABŞ-a buraxmırlar, buraxmazlar… (Rusiyada yaşayan, pul qazanan min azərbaycanlıdan bir-ikisi özünü normal apara bilir.)

Bəli, Rusiya cəmiyyəti xəstədir. Bizim cəmiyyət sağlamdır?! Bizdə milliyətçi, ksenofob, hər cür beyinsiz, beyinsiz ola-ola ona-buna ağıl verən xəstə, psixopat yoxdur?

Milliyətçilik, xalqlararası nifrət SSRİ-ni dağıtmaq üçün satılmış Sovet rəhbərlərinin istifadə etdiyi vasitələrdən biri idi. Kapitalizmin bərpası başlayandan sonra hamı bir-birinə nifrət etmək üçün bəhanə axtarır. “Qarabağı bizdən ermənilər yox, ruslar aldı, bizi ermənilər yox, ruslar işğal etdi” deyib, ruslara, Rusiyaya nifrət edən biz deyilik? İndi Rusiyada da işsizlər, həyatlarından küsmüşlər, .. nə bilim buynuz gəzdirənlər və s… - hamısı öz həyatlarındakı çətinliklərdə qafqazlıları və ortaasiyalıları günahlandırırlar. Bu medalın bir tərəfində tərbiyəsiz, başıpozuğ, avara, mənəviyyatsız, əməllərilə özlərinə nifrət qazandıran qafqazlılar var, o biri tərəfində ölkə sərvətlərini dağıdan, mənimsəyən, vətəndaşlara problemlər yaradıb, həll etmək istəməyən, vətəndaşların etiraz səsini özlərindən uzaqlaşdırmaq üçün başqa yerə istiqamətləndirən kapitalistlər var.

Azərbaycanlıları elə 1990-cı iilərdən Rusiya polisi, OMON-u it balası kimi sürüyür, aşağılayır… Bu, bir ilk deyil ki! Azərbaycanlılar yaşadıqları, işlədikləri yerdə özlərinə hələ hörmət qazana bilməyiblərsə, ancaq nifrət qazanıblarsa, bu nifrəti dərinləşdiriblərsə, bütün günahı başqalarının üstünə yıxmaq üçün gərək MəmmədƏminçilər-Əbülfəzçilər qədər savadsız və qərəzli olasan.
Bizim azərbaycanlılarımızın əksəriyyəti düşünürlər ki, pulla hər şeyi həll etmək olar. (Olar, amma Azərbaycanda.) Elə bilirlər ki, məlumat müharibəsinə kalan pul buraxıb özümüzə müsbət imic qazanacağıq… Bizim ziyalılarımız da, başbilənlərimiz də cahildirlər. CAHİL.

Xalq yaratmaq lazımdır, xalqı, övladları tərbiyə etmək lazımdır. Hər bir azərbaycanlı öz sözüylə-söhbətiylə, davranışıyla, tərbiyəsilə, insanlığıyla, əməli ilə bir yeriyən reklamdır, piardır. Milyonlarla təbliğat saytı yarat – azərbaycanlıların əksəriyyəti özlərini cəmiyyətə normal adam kimi təqdim edə bilmirlərsə, heç bir faydası olmayacaq.
İndi yaradıcılığının əsas hissəsi plagiat olan psevdodahilər yenə başlayacaqlar ki, xalqla işiniz olmasın filan-bəsməkan…
“Tarixi xalq yaradır” - bu ifadə əsassız yaranmayıb. (Xalq deyiləndə çoxluq, bəzi hallarda mütləq çoxluq nəzərdə tutulur.)

Oğru-korrupsioner Rusiya iqtidarı milliyətçilik oynayır, işsiz gənclərin qəzəbini başqa səmtə yönləndirir… Rusiya daxili işlər naziri şübhəli şəxs qisimində saxlanılmış azərbaycanlını kabinetinə gətizdirdi, gözlərinin içinə baxdı… Daha nələr, daha hansı artistlik edəcəklər, tamaşa quraşdıracaqlar… Stalinə, sovet tarixinə böhtanlar yağdıracaqlar..Sırf öz qara əməllərini örtbas etmək üçün… Burası məlum. Bizi, azərbaycanlıları bu hadisədə bir şey maraqlandırmalıdır: niyə axı bizim xalqın övladları bu qədər cahil, səviyyəsiz, aqressiv, cinayətkar xislətli olmalıdırlar? Niyə?! Niyə illərlə Rusiyda yaşamaqlarına, işlədiklərinə baxmayaraq rus dilində adi cümlələri qurmağı, fikirlərini ifadə etməyi bacarmırlar?! Niyə?!

Bizim sağ və liberal müxalifət isə öz gülünc siyasətbazlığını davam etdirir: “Bütün günahlar İlham Əliyevdədir, o azərbaycanlını işsiz, qoydu, o da iş dalıynan məcbur oldu Rusiyaya getdi….”
Ay sağçı və liberal qardaş-bacılar, işsizlik kapitalizmin özüdür, xasiyyətidir. İspaniydan başqa ölkələrə iş axtarmağa getmirlər? Bəlkə Litvadan, Latviyadan, Estoniyadan, Ermənistandan, Yunanıstandan iş axtarmağa getmirlər?! Bəlkə Rusiyanın özündən iş axtarmaq üçün başqa ölkələrə üz tutmurlar? Bəlkə Rusiyanın özünə ancaq Azərbaycandan gedirlər? Bəs Qazaxstandan, Tacikistandan…? Bəlkə bizim Azərbaycana işləməyə gələn yoxdur? Qlobal kapitalizmin işçi qüvvəsinin miqrasiyası adi “istehsal prosedurudur”.
Nağıl danışıb sizə inanan kütləni cahilləşdirməyin. Bu gün dünya əvvəlki vaxtlardan da çox planlı iqtisadiyyata, sosial ədalətə möhtacdır.

Ekososializm yoxsa barbarlıq.

Kəndlilər və pasport haqqında

Orada-burada periodik olaraq Stalinin zamanında “pasportsuz kəndlilərin kolxoz köləliyi” haqqında söhbətlər ortaya çıxır. Geniş kütlədə həmişə olduğu kimi bilik azdır, dərk etmək bacarığı ondan da azdır, amma ....

Bəs Stalinin zamanında necə olmuşdu?

Məsələnin tarixi.

Bolşeviklər hakimiyyətə gələrkən pasportu ləğv etmişdilər. Tam azadlıq: kiminlə və harada istəyirsən yaşa. Düzdür, bu zaman şəhərlər tezliklə cinayətkar, işləməyən və sadəcə asosial elementlərlə doldu. Şəhərdə nə 

inayətkarlıq isə yüksək idi. Buna görə də aydınlaşdırmaq və nizam yaratmaq qərarına gəlirlər. Amma əvvəlcə haşiyəyə çıxmaq lazım idi. Beləliklə...

 Ümumi qeyd: kənd əhalisinin şəhərlərə axının bolşeviklər tərəfindən yaradılmış “kolxoz cəhənnəmi”nin nəticəsi olması haqqında böhtanlar ağılsızlıqdır. “kənd-şəhər” əlaqəsində miqrasiya saldosu həmin şəhərin xeyrinədir. Hələ qədim Roma dövründən. İstənilən quruluşlarda və rejimlərdə. Vəziyyət yalnız fövqəladə hallarda dəyişir: aclıq, epidemiya, müharibə və s. zamanı. Məsələn, orta əsrlər Avropasında əhali taundan xilas olmaq üçün şəhərlərdən qaçırdı. Və ya Vətəndaş müharibəsi zamanı Rusiyada aclıq üzündən şəhər əhalisinin kəndlərə axını vardı. Şəhərlilər Almaniyada Ikinci dünya müharibəsi zamanı bombardumanlardan qorunmaq üçün kənd ərazilərinə gedirdilər. Normal şəraitdə isə saldo həmişə şəhərin xeyrinədir.

Tarixi məlumat: 20-ci illərin sonuna SSRİ aqrar ölkə idi, əhalinin əksəriyyətini (80%-dən çoxunu) kəndlilər təşkil edirdi. Rəhbərlik kollektivləşdirmə və sənayeləşmə kursunu götürmüşdü. Biri digərindən ayrılmazdır.

Kollektivləşdirmə. Kənd kiçik təsərrüfatlar okeanını xatırladırdı. Olduqca səmərəsiz. Təsərrüfat İvan Qrozninin dövründəki səviyyədə aparılırdı: xışla şumlama, əllə səpin, əl ilə biçin ( kərənti ilə, ya da ümumiyyətlə oraqla), məhsulun ambarda saxlanması, araba ilə daşınma. Əmtəəlik 1917-ci ildə, İmperiyanı məhv edən üzücü müharibənin dördüncü ilində olduğundan olduqca aşağı idi. Kənddə istehsal olunan məhsulun böyük hissəsi elə oradaca istifadə edilirdi. Kollektivləşdirmə kənd təsərrüfatının effektivliyini yüksəltmək və istehsalın əmtəəliyini artırmaq imkanı verirdi. Eyni zamanda da kəndi xeyli miqdarda insandan yüngülləşdirmək.

Sənayeləşmə. Şəhər əhalisi sayının az olması üzündən işçi əllərdə yaradılan sənayenin ehtiyaclarını fiziki cəhətdən ödəmək bacarığında deyildi. Qeyd edirəm: bu lap əvvəldən aydın idi. İşçi qüvvəsinin mənbəyi kimi kəndlilərin alternativi yox idi. Görünür, kəndliləri kölə halına salmaq və ayıq nəzarət altında iş qüvvəsi axınını xalq təsərrüfatının bir bölməsindən digər bölməsinə yönləndirmək istəyən cani-bolşeviklər üçün əhəmiyyətli olan ilk növbədə pasport sistemini tətbiq etmək, kəndliləri torpağa bağlamaq, bundan sonra isə ciddi nəzarət altında miqrasiya yaratmaq idi. Orqnabor ( Təşkilati seçim) üzrə. Reallıqda isə hər şey fərqli idi: kollektivləşdirmə və sənayeləşmə heç bir pasport sistemi olmadan başlandı. İlk beşillikdə heç bir pasport yox idi.

  Orqnabor. Yığılmadır. Tez-tez eşitmək olar ki, guya bu pasportsuz kəndlinin kəndi tərk etməsi üçün yeganə üsul idi. Yalandır. Əslində məsələ belə idi: Kuznecski və Norlski kombinatları kimi sənaye nəhəngləri üçün sərbəst şəkildə lazımi iş qüvvəsini toplamaq mümkün deyildi, ətraf az insan yaşayan ərazilərdən ibarət idi. İş qüvvəsini yalnız bütün ölkə boyunca toplamaq olardı. Ona görə də müəssisələrin köməyinə Əmək Xalq komissariatı gəldi. O orqnabor məsələsində kömək edirdi. Amma məsələ belə idi: orqnabor elə-belə şey deyildi. Təşkilatlanmaya və icraya çəkilən xərclər müəssisənin öz üzərinə düşürdü. Sənaye nəhənglərinin seçimi yox idi – özləri sərbəst şəkildə insanları toplaya bilmirdilər, beləliklə eyni pik vəziyyətdə olan bir çox müəssisələr özləri müstəqil şəkildə orqnabor-dan imtina etməyə və işçiləri ancaq qeyri-mütəşəkkil şəkildə toplamağa başladılar. Qeyd edim ki, özbaşına toplamaq lap əvvəldən var idi. O nə əvvəllər, nə də könüllü işə başlamağın və işdən çıxmağın qadağan olunduğu 1940-cı ildə qadağan olunmamışdı.Sərbəst şəkildə işə yeni işçi qəbul etmək heç vaxt qadağan olunmamışdı. Misal üçün, dünənki məktəb məzunu hara getməyi özü seçirdi, onun seçdiyi zavoda isə,uyğun olaraq, müstəqil olaraq yeni işçi işə qəbul etməyi heç kim qadağan etmirdi. Vacib moment: müəssisə necə işçi toplamağa özü qərar verirdi. Daha vacib moment: elə ikinci beşillikdən başlayaraq pasport sistemi fəaliyyətə başladı, orqnabor-un aktivliyi aşağı düşdü. Daha çox insanlar könüllü surətdə işə düzəlməyə başladılar: zavod/fabrikə gəldi, işə qəbul olundu. Böhtançılar bu haqda bilmirlər, nəzərə almaq lazımdır ki, məlum fakt isə “kəndliləri torpağa bağladılar, bütün fəaliyyət hakimiyyətin nəzarəti altında ciddi təşkil olunub” konsepsiyasına uyğun gəlmir.

  Beləliklə, ilk beşilliyin nəticələri necə idi? Milyonlar kəndli sənayeye üz tutdu. Milyonlarla əlavə işçi tələb olunurdu. Sənayeləşmə davam edirdi. Bununla belə olduqca mənfi hallar da müşahidə olunurdu: şəhərlər cinayətkarlarla və şübhəli şəxslərlə qaynayırdı. Kriminal hadisələrin genişlənməsindən əlavə şəhər təsərrüfatının idarə edilməsi problemləri də baş qaldırmışdı. Şəhərdə daimi yaşayış üçün (sadəcə qalmaq üçün yox) pasporta sahib olmaq mütləq oldu. Pasport almaq üçün əsas: işə, mənzilə malik olmaq, şəhərdə təhsil almaq. Hələ öhdəlikdə olanlar da vardı. Aparılmış pasportlaşdırma dərhal şəhərləri sağlamlaşdırdı: işləməyən elementlər, cinayətkarlar və digər yaramaz adamlar (professional yoxsullar, hər hansı bir məşğuliyyəti olmayan simalar, qaraçılar və digərləri) ya özləri şəhərləri tərk etdilər, ya da qovuldular. Kəndə pasportlaşdırmaya ehtiyac yox idi: hər şey onsuz da göz qabağında idi, hamı hamı haqda hər şeyi bilirdi.  Yəni, şəhərdəki kimi deyildi.

Bəs pasportla “xoşbəxt edilməmiş” kəndlilər necə? Deyilənə görə pasportları olmadığından onlar kəndə zəncirlənmişdilər. Bu yalandır.

Birincisi, anlamaq lazımdır ki, “pasportu olmamaq” “sənədləri olmamaq” demək deyil. Sənədləri vardı. Şəxsiyyət vəsiqəsi, kolxozçu kitabçası, arayışlar, şəhadətnamələr – kifayət qədər sənədləri vardı.

İkincisi, bilmək lazımdır ki, kəndlilər sənədləri ilə birlikdə öz ehtyacları üçün tez-tez şəhərlərdə olurdular: nəsə satmaq, almaq, doğmalarına baş çəkmək və s. üçün. Şəhərə səfər etmək nəsə ekstraordinar bir şey deyil, amma köhnəpərəstlik. Kəndlilər tez-tez şəhərlərə gedirdilər və, uyğun olaraq, daim kəndlərindən arayış alırdılar. Yeri gəlmişkən, qışda, kəndə iş azaldıqda, bir çox “torpağa zəncirlənmiş” kəndlilər işləmək üçün (aylarla) şəhərlərə gedirdilər.

 
  Üçüncüsü, şəhər sakini olmaq üçün pasport tələb olunmurdu. İşə düzəl, məktəbə qəbul ol və qanuni əsaslarla yaşa. Vacib moment: İşə düzəlmək və məktəbə daxil olmaq üçün pasport vacib deyildi. Şəhərlilərdən pasport tələb edirdilər, kəndlilərdən digər sənədləri. Arayış kifayət idi. Yenə də, bəziləri iddia edirlər ki, Sovet hökuməti hiyləgər idi: həqiqətən pasport lazım deyildi, amma qeydiyyat tələb olunurdu. Faktlara əsasən bu yalandır. İnsanın kənddə yaşaması (pasportsuz və qeydiyyatsız), amma şəhərdə zavodda və ya fabrikdə işləməsi adi hal idi. Aydındır ki, bu yaxınlıqda yerləşən kəndlər üçün aktual idi, amma yenə də.

Kifayət qədər biliyi olmayan vətəndaşlar iddia edirlər ki, guya kolxoz sədrinin yazılı razılığı ilə arayış almaq olardı. Yalandır. Həmişəki kimi yalançılar bəzi momentləri nəzərdən qaçırırlar. Birincisi, kəndlilərin hamısı kolxozçu deyildi. Məsələn, pasport sisteminin tətbiqinə qədər kənd məktəbinə yöləndirilmiş müəllimə pasportsuz kəndli idi, kolxozçu deyildi. Uyğun olaraq, kolxoz sədri onun rəisi deyildi. Üstəgəl, fərdi təsərrüfatı olan kəndlilər də vardı. Məsələn, mənim ulu babam, köhnə qolçomaq, həyatı boyu  kolxozda və Sovet hökumətinə çalışmamışdı. Təxminəm 100 il yaşamışdı. O, işlərin necə olacağını vaxtında başa düşərək öz təsərrüfatını oğlanlarına vermişdi, özü isə yalnız arı saxlamaqla məşğul olurdu. Öz şəxsi arıxanası ilə məşğul olurdu. Kolxoza daxil olmamışdı. Bazarda öz balını satırdı.

  İkincisi, iki cür arayış vardı: kolxozdan alınan və kənd sovetindən alınan. Kolxoz faktiki olaraq kooperativdir. Harda ki, idarəetmə kəndlilərin özü tərəfindən seçilir. Kolxoz öz mahiyyətinə görə firmadır, müəssisədir. Dövlət müəssisəsi deyil. Kənd soveti isə Sovet hökumətinin orqanıdır. Onları qarışdırmamaq lazımdır. Kolxoz yalnız kolxozçulara aiddir, kənd soveti isə bütün kəndlilərə, çünki, hamı vətəndaşdır. Sovet hökumətinin orqanı “kolxoz” qeyri-dövlət firmasına tabe deyildi. Onlar müstəqil idilər. Biri digərini idarə etmirdi. Kiməsə aydın deyilsə bilməlidir ki, kolxozçu təkcə kolxoza tabe deyil, həm də Sovet hökumətinə tabedir. Hətta ilk növbədə Sovet hökumətinə tabedir. Çünki, SSRİ vətəndaşıdır.

Hər iki yerdə arayış verilirdi. Arayışları asanlıqla verirdilər. Özbaşnalıqlara yol verilmiş hallar olurdumu? Bəli, olurdu. Amma bunları sistemə aid etmək lazım deyil: ölkədə sənayeləşmə davam edirdi, hökumətə sənayedə kəndlilərin işçi qüvvəsi lazım idi, kəndlilərə alternativ yox idi. Kolxoz sədri müasir zamanda firmanın baş direktoru kimi bir şey idi. İndi də o vaxtki kimi, məsələn, müddət başa çatdıqda, əvəzçi olmayanda və digər hallarda,deyək ki, məzuniyyətə və ya təhsil almağa göndərməyə bilərlər (əmək kitabçası verməyəcik, qeyd vərəqəsi yazmayacıq). Ya işlə, ya da birdəfəlik işdən çıx. Hesablaş. O vaxt da belə idi.

Bax belə, kəndli sənədləri ilə birlikdə şəhərə gəlirdi və işə düzəlirdi. Sənayeyə işçi qüvvəsi lazım idi, kəndliləri həvəslə işə götürürdülər. İşə düzəlmiş və yataqxanda yer almış (və ya şəhərdə yaşayan qohumlarının evində məskunlaşaraq) dünənki kəndli şəhərli olurdu və qeydiyyatla bərabər pasport alırdı. Vacib moment: miqrasiya guya “kəndlilərin kənddə saxlanması” ilə limitləşdirilirdi, şəhərlərin yeni sakinləri qəbul etmək imkanı ilə limitləşdirilirdi. İşləyirsən, oxuyursan, yaşamağa yerin var – xoş gəldin. Hökumət işləməyən elementləri çoxaltmaq fikrində deyildi. Əslində statistikaya nəzər salmaq kifayətdir: milyonlarla kəndli şəhərlərdə məskunlaşırdı. Saldo:

1927-1938-ci illər – 18,7 milyon insan

1939-1958-ci illər – 24,6 milyon insan

1959-1970-ci illər – 16,4 milyon insan

Onları torpağa bax belə zəncirləmişdilər. Qeyd edim ki, bu yalnız saldodur. Başa düşmək lazımdır ki, şəhərlərdə real məskunlaşanların sayı daha çox idi. Çünki, şəhərlərdən mütəxəssis axını çıxırdı:həkimlər, müəllimlər, mexanizatorlar, aqronomlar, zootexniklər və digərləri. Hətta genişmiqyaslı sənayeləşmənin artıq çoxdan sona çatdığı 60-cı illərin sonunda, 1968-69-cu illər ərzində kənddən şəhərə 4,4 milyon insan gəlmişdi, şəhərdən kəndə isə - 1,7 milyon. (böhtançıların söylədiklərinə görə isə kəndlilər 1974-cü ilə kimi pasporta sahib deyildilər, kəndə “təhkim” idilər). Yeri gəlmişkən, elə həmin vaxt 2,5 milyon “təhkimçi” bir administrativ kənd rayonundan digərinə köçmüşdü. Pasportun olmaması (guya pasportsuz işə düzəlmək mümkün deyildi) ilə kəndlilərin üzünə şəhərə gedən yolların bağlanması adi yalandır. Ölkədə o qədər yeni vakansiya vardı ki, pasporta malik əhali (əhalinin çox az hissəsi) şübhəsiz bu yerləri doldura bilməzdi. Sənayelərə milyonlarla işçi qüvvəsi lazım olduğu alda insan kütləsini kənddə saxlamağın mənası yox idi. Qeydiyyat üsulunun və pasport sisteminin tətbiqi ilə faktiki olaraq nə dəyişdi? “Yalnız öz istəyimə əsasən harada istəyirəm orada yaşayıram” özbaşnalığı aradan qaldırıldı. Şəhərdə yaşamaq üçün mütləq qanuni əsaslar oldu. İş, təhsil. Xarakterik olan budur ki, hamı üçün özbaşnalıq yox oldu. Misal üçün, Kazan sakini Saratova “elə-belə” yaşamağa gedə bilməzdi. Pasportu olsa belə. Pasport sistemi və qeydiyyat üsulu ölkənin bütün vətəndaşlarının hüquqlarını məhdudlaşdırdı, təkcə kəndlilərin deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhdudiyyətlər tamamilə məntiqli idi. “Şəhərdə işi, yaşamağa yeri olan insanlar yaşayır” variantı ilə “şəhərdə kim gəldi yaşayır” variantı arasında olan seçim hətta böhtançı nöqteyi-nəzərindən belə göz qabağındadır. İstəyən özü üçün “qonşu mənzildə məşğuliyyəti olmayan 20 qaraçı məskunlaşıb” və “ qonşu mənzildə işi olan vətəndaşlar, özü də müəyyən edilmiş sayda insan məskunlaşa bilər” variantları arasında fərqi müəyyən edə bilər.

  Təhsil barəsində də ayrıca qeyd etmək lazımdır. Bəziləri iddia edirlər ki, qəddar bolşeviklər burda da kolxozçulara mane olurdular. Belə axmaq sərsəm fikri şərh etmək çətindir, amma mümkündür və lazımdır. Xatırlayırsızsa, kəndlilər iki hakim sinifdən biri idilər. Fəhlələrlə birlikdə. Haqqını söyləmək lazımdır, Sovet hökuməti əhalinin digər təbəqələrinin mədəni və təhsil səviyyəsini yüksəltmək üçün həqiqətən də çox işlər görürdü. Kəndlilər və Sovet hökumətinin “sinfi yaxınlığından” asılı olaraq kəndlilərin bir sinif kimi mənşəyi özü artıq bir bonus idi. Bundan başqa: təhsil müəssisələrinə daxil olanlar üçün olduqca rəsmi güzəşt sistemi mövcud idi. Təkcə kəndlilər üçün deyil, həm də müəssisələrdən yönləndirilən gənc işçilər, yetimlər, ordudan buraxılanlar və digərləri üçün. Həmçinin İttifaq respublikalarında yerli kadrlar üçün. Məsələn, mənim kolxozçu doğma nənəm. O özü şəhərə gəlmişdi və feldşerliyə qəbul olmuşdu. Şəhərli olmuşdu. Və onun kimi milyonlarla insan vardı. Dünənki kəndlilər əsasən asan qəbul olunan müəssisələrə üz tuturdular: texnikumlara, tibbi, pedoqoji və s. Amma akademiyalara, hətta institutlara da qəbul olanlar vardı. Özü də həmin “hüquqsuz pasportsuz” kəndlilər.
  Çoxlarını kolxozçuların cinayət üzrə təqibi məsələsi narahat edir. Bununla bağlı vəziyyət necə idi? Çox sadə. Pasport rejimi hamı üçün idi. İlk pasport rejimi pozuntusu üçün heç kim cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmurdu. Heç kim üçün. Pasportlu və pasportsuz vətəndaş arasında həqiqətən fərq vardı: ilk pozuntuya görə hər ikisi cərimə edilirdi, amma pasportsuz vətəndaşı həm də geri qaytarırdılar. Öz xoduna göndərirdilər. Cərimə, arayış, yaşayış üçün müəyyən  müddətə öz doğma kəndində qalmaq əmri. Daha sonra: ikinci pasport rejimi pozuntusu hamı üçün cinayət məsuliyyəti demək idi. Hamı üçün. Pasportlu/ pasportsuz olmasından asılı olmayaraq. İki ilə qədər azadlıqdan məhrum edilmək demək idi. Sorğu-sual/istintaq işində  təcrübəsiz olanlara növbəti nağılları söyləyə bilərlər: guya pasportsuz kolxozçunu 1 ay müddətinə xüsusi bölməyə sala və orada saxlaya bilərdilər. Və ümumiyyətlə, guya kolxozçu şəhər milisi üçün potensial şübhəli idi. Vacib izah: sənədləri olan vətəndaşı xüsusi bölməyə salmaq olmaz. Administrativ protokol tərtib olunur, pasport rejiminin pozulmasına görə cərimə - olan iş bu idi. Cinayət işi açılacaq bir şey yoxdur. Əgər təkrar törədilməyibsə, əlbət ki. Sənədsiz saxlanılan şəhərlilər Mərkəzi Ünvan Bürosu, kəndlilər sahə ünvan bürosu üzrə yoxlanılırdı. Daha sonra isə artıq yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi. Əgər vətəndaş haqda heç bir məlumat tapılmırdısa, o zaman onu kimliyini aydınlaşdırmaq üçün onu həqiqətən xüsusi bölməyə ( bu bölmə “бомжатник” adlanırdı) salırdılar.

“ Təhkimçilik” haqda yanlış təsəvvürlər və böhtanlar hər şeydən əvvəl sadə əsasa malikdirlər: pasportlarla olan bugünkü vəziyyətin düzgün olmayan şəkildə Stalin dövrünə şamil edilməsi. Misal üçün, indi pasportsuz hətta paravoza belə bilət ala bilməzsən. O vaxt isə harasa getmək üçün pasport lazım deyildi. Pasport sistemi və qeydiyyat üsulu bütün SSRİ vətəndaşlarının hüquqlarını məhdudlaşdırırdı. Hamının. Öz istəyinə əsasən ağlına gələn yerdə yaşamaq azadlığı heç kimə verilməmişdi. Pasportu olan şəxs digər bir şəhərə gedərkən eynilə pasportsuz şəxs kimi sutka ərzində qeydiyyatdan keçməli idi. Eynilə onun kimi əsassız halda başqa bir şəhərdə 30 sutkadan artıq qala bilməzdi. Cinayət hüququ hər kəs üçün işləyirdi.

“Təhkimçilik”, “köləlik” və s. şeylər haqda söylənilənlər reallıqla sübut olunmur. Reallıqda on milyonlarla pasportsuz kəndlilər şəhərlərə yerləşirdilər. Bolşeviklərin kəndliləri torpağa təhkim etməyə çalışdıqları haqda uydurmaları ağılsızlar üçün saxlamaq lazımdır. Şəhərlərdə məskunlaşmış on milyonlarla insan guya qanunvericilikdə boşluqlara yol verən hökumətin fərasətsizliyinin nəticəsi deyil, məqsədyönlü siyasətin nəticəsidir.

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

Məqsədyönlü süqut

1985-ci ildə hakimiyyətə Mixail Serqeyeviç Qorbaçov  gəlir. Sovet İttifaqının məqsədyönlü dağıdılması mərhələsi başlayır.

“1985-ci ildən sonra Rusiyada baş verənləri “ikinci inqilab” adlandırırlar. Qoy olsun inqilab! Amma necə inqilab?! Heç olmasa pyedestaldan düşürülənlərlə düşürənləri müqayisə edək! Birincilər kimlər idi? Kütlənin içrisindən çıxanlar,işçilər, həbsxanalardan, düşərgələrdən,sürgünlərdən, zirzəmilərdən, mühacirətlərdən keçmiş professional inqilabçılar. Onlar necə yaşamışdılar?! Sverdlov otuz üç yaşında vərəmdən ölür, Dzerjinski,Kuybışev,Frunze və bir çoxları gənc yaşlarında xəstəlikdən həyatlarını itirirlər. Həbsxanalarda, dar ağacında,  Vətəndaş müharibəsi cəbhəsində nə qədəri həyatını itirmişdi! Bəs ikincilər? Sov.İtKP MK-nin baş katibi, Siyasi Büro-nun və MK-nin üzvləri, nazirlər, generallar, akademiklər və digərləri. Heç birinin başından bir tük belə əskik olmadı. Xalqın talan edilməsi məsələsində isə onlar bunda demaqoq şəkildə ittiham olunanları on dəfələrlə ötürdülər. Həmin Dzerjinski ölkə və xalq üçün onun bütün  ifşaçıları ilə onu devirənlərin cəmindən qat-qat çox yaxşılıqlar etmişdi”. (А.Зиновьев. Русский эксперимент. М., 1995. С. 45.)

-Birincisi, Qorbaçov kommunizm ideologiyasını satdı. Hələ 80-ci illərdə o deyirdi ki, onun atası leninçi idi və o da leninçi kimi öləcək.Qorbaçov bəyan edirdi ki, reform zamanı heç vaxt ağalar meydana gəlməyəcək. Amma indi o özü etiraf edir ki, yalan danışırdı və başdan tamamilə fərqli baxışların tərəfdarı idi.

-İkincisi, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasını, onu yetişdirən və rəhbəri olduğu partiyanı satdı. İndi aydın olur ki, bu onun ilkin planlarına daxil imiş.

-Üçüncüsü, bizim sosializm ölkələrindəki siyasi mütəffiqlərimizi satdı, hansı ki, onlardan çoxu sovet ali məktəblərini bitimişdilər, inam və ədalətlə “böyük qardaşa” xidmət edirdilər.

Qorbaçov hər şeyi satdı. Son ana kimi Lenin vəsiyyətlərinə sədaqət andı içən, sonra isə bir anda liberala çevrilən satqına inanmaq olarmı?

Onun bioqrafiyasında digər maraqlı faktlar da var. Birincisi, 1978-ci ildə Stavropol ərazisi Kompartiyasının keçmiş katibi, Sov.İtKP MK-nin üzvü F.D.Kulakov müəmmalı şəraitdə vəfat edir. Kifayət qədər gənc siyasi xadimin bu ölümü Kulakovun müavininə -Qorbaçova vəzifə pilləsində qalxmaq imkanı verdi.

İkincisi, Ukrayna KP MK-nin birinci katibi, Siyasi Büronun üzvü V.V.Şerbicskinin rəhbərlik etdiyi ABŞ deleqasiyansında qəribə yubanma baş verdi. Moskvada K.U.Çernenkonun dəfni üzrə komissiyanın sədri, deməli, əslində SovİtKP MK-nin gələcək Baş katibi məsələsi həll edildiyi zaman, ABŞ –da sovet deleqasiyasının Vətənə qayıtması üçün təyyarəyə tökməyə bir şey tapmadılar. V.V.Şerbicski Qorbaçovun tərəfdarı deyildi və əgər o Moskvada olsaydı Baş katib kandidaturası haqda məsələ başqa şəkildə həll edilə bilərdi.

Üçüncüsü, 1980-ci ildə, məhz Moskvaya təyin edilməsindən sonra Belorusiya KP MK-nin birinci katibi P.M.Maşerovun müəmmalı şəraitdə ölümü. (Maşerov 4 oktyabr 1980-ci ildə avtomobil qəzasında həlak olmuşdu: onun avtomobilinin yoluna qəflətən kartofla yüklənmiş yük maşını çıxmışdı. Maşerov Moskvaya uçmaq üçün aeroporta gedirdi. Kimsə bu təyinatdan çox qorxmuşdu. Hesab edilir ki, bu Maşerovu aradan götürmək üçün son imkan idi, çünki Moskvaya gəldikdən sonra onun şəxsi mühafizəsinin statusu onun vəzifəsinin artmasına uyğun olaraq artacaqdı). Maşerov – cəbhəçi,Sovet İttifaqı qəhrəmanı, bacarıqlı, uğurlu və çox populyar rəhbər. Onun Moskvada işə keçiriləcəyi halda boz Qorbaçovun heç bir şansı olmayacaqdı.

Amma ən əsası, hətta Qorbaçov hələ lenin ideallarına səadqət andı içdiyi və hələ heç nə edə bilmədiyi zamanlarda belə Qərbdə ona qəribə iltifatla yanaşırdılar. Böyük Britaniyanın baş naziri, qatı antikommunist Marqaret Tetçer Qorbaçova xüsusi dəstək göstərirdi. (Burada xatırlatmağa dəyərdi ki, öz təyinatından bir qədər əvvəl Qorbaçov Londona uçmuşdu). Niyə?

İstənilən insanın həyatında, istənilən sosial sistemin inkişafı zamanı onda problemlər yaranır. Problemləri həll etmək lazımdır. Sovet Ittifaqında problemlər vardımı? Bəli, vardı. Amma bu problemlərin həlli istiqamətində Qorbaçov tərəfindən aktiv addımlar atılmışdımı? Xeyr. Elə təəssürat yaranırdı ki, hər şey minimal müddət ərzində maksimum zərər vurmaqdan ötrü edilirdi. Bu SSRİ-nin tərk-silah edilməsi məsələsində daha aydın nəzərə çarpırdı. Hər şey olduqca tələsik həyata keçirilirdi. Reyqan tərk-silah edilmə haqda öz variantını təklif edəndə amerika KİV-i onu ucuz piarda ittiham etdilər – guya, Sovetlər onsuz da heç vaxt belə razılaşmaya imza atmayacaqlar. Amma biz qərb kolleqalarımızda böyük təəccübə səbəb olaraq hər şeyi imzaladıq. Qərb elçilərinin məlumatları əsasında, sovet deleqasiyasının üzvləri çox vaxt imza atdıqları sənədlərlə yaxşı tanış deyildilər.

Qərb derjavalarının deleqasiyaları manevr etmək üçün qəsdən ilkin sərt mövqedə dayanırdılar. Danışıqlar üçün adi təcrübədir. Amma bizim elçilər müzakirəsiz olara təklif edilən hər şeyi imzalayırdılar. Danışıqlar belə aparılmır. Qərb diplomatlarının bəyanatı üzrə, onlar heç başa da düşmürdülər ki, onları ələ salırlar. Sovet tərəfi böyük birtərəfli güzəştlərə gedirdi. Ordunu Avropadan sahələrə, çadırlara çıxarırdı. Belə, qaçmaqla müqayisə olunan tələskənlik nəyə lazım idi? NATO ordusunun həmin ölkələrdə yerləşdirilməyəcəyi haqda şifahi vədlərə inanaraq ordunu çıxarırdılar, bu haqda Qorbaçovun özü də dəfələrlə bəyan etmişdi. Amma Qorbaçov 5 yaşlı uşaq deyildi, o gözəl başa düşməli idi ki, biz ordunu real olaraq çıxarırıq, vədlər isə şihafidir. Sonra onları kim xatırlayacaq?

“Qorbaçov bütün bəşəriyyət tarixində ən uğursuz komersant oldu. O Qərbdən ölkəmiz üçün birinci dərəcəli derjava statusu, böyük məbləğdə kömək tələb edə bilərdi və bu ədalətli olardı. Ona isə alqışlar hədiyyə edirdilər və eyni zamanda da üzərimizə ağır xarici borc qoyurdular”. (Ю.В.Яременко, Экономические беседы. - М., 1999 0 с.203).
Qorbaçovun hakimiyyətinin ilk illərində o hələ köhnə təcrübəli kommunistlərlə hesablaşmalı olurdu, bununla belə, əslində bir neçə il ərzində, 1988-ci ildən 1991-ci ilə kimi iqtisadiyyatı, ordunu, mənviyyatı və nəhayət bütün derjavanı dağıda bildilər.

İqtisadiyyatda məqsədyönlü dağıdılma başlandı. Əsas zərbələrdən biri ticarətə vuruldu. Ölkədə ərzaq məhsulları üçün talonlar meydana gəldi. Bəzi günlərdə Moskvada bir saat çörək növbəsində dayamalı olurdun. Piştaxtalar boşalmışdı. Nə baş vermişdi? Qıtlıq? İstehsalın birdən-birdən düşməsi? Müharibə? Taun? Nə?

Yox, taun yox idi, qıtlıq da həmçinin. Hər şey daha sadədir – iqtisadiyyata külli miqdarda pul atılmışdı. Necə?

SSRİ-də iki növdə pul vardı – nağd və nağdsız. Nağd pul - əmək haqqı fondu idi. Nağd olmayan pullarla müəssisələr arasında hesablaşmalar ödənilirdi. Ölkənin əmtəə balansı nağd pulların miqdarı üzərində qurulurdu. Bir pulun digər pula çevrilməsi qəti qadağan idi. Yuxarıda qeyd edilmiş işçilər üçün əmək haqqı smetası istisna olmaqla.

Qorbaçov nə etdi? “SSRİ-də kooperasiyalar haqda” Qanun qəbul edildi. Kooperativlərə banklarda hesab açmağa və dövlət müəssisələrindən nağdsız pullar almağa və bu nağdsız pulları nağd pullara çevirməyə icazə verdilər. Müəssisələr müəyyən məbləğ üçün saxta müqavilələr bağlayırdılar, hansı ki, müəssisə həmin məbləği sonradan kooperativin hesabına köçürürdü, kooperativlər isə nağd pul alırdılar. Və bundan sonra qorxulu şey baş verdi – bütün bu nağdsız pul kütləsi kooperativlər vasitəsilə nağd pula çevrildi, istehlak bazarına axdı.

Ödəmə qabiliyyətli tələb birdən-birə təklifi yüksəltdi. Bu bazar iqtisadiyyatında qiymətlərin ani yüksəlməsinə gətirməli idi. Amma SSRİ-də qiymətlər dövlətin  nəzarətində idi və əvvəlki kimi aşağı qaldılar. Nəticədə əhali bütün əmtəəni süpürüb yığışdırdı. Bütün bunlar istənilən iqtisadçı üçün aydındır.

Bugün televiziyada kommunistləri söyərək məhz həmin boş piştaxtaları göstərməyi sevirlər. Söyləməyi unudurlar ki, onlar reformator Qorbaçovun fəaliyyətinin nəticəsidir.

Mənəvi və maddi dəstəyə malik olan hər cür ekstremistlər başlarını qaldırırlar. Bütün İttifaq respublikalarında müxtəlif millətçi hərəkatlar yaranır. Dünyanın istənilən ölkəsində ekstremistlər söylədiklərinin çox cüzi hissəsinə görə həbsə salınardılar – axı onlar hökumətin zorla dəyişdirilməsinə, konstitusiyon quruluşun dəyişdirilməsinə çağırırdılar. Bütün bunlar cinayət maddələridir. Amma hökumət orqanları heç bir hərəkət etmirdilər, sanki onlar ümumiyyətlə yox idilər.

“Amerika kəşfiyyatı bu hədəflərdə təsir agentlərinin sovet vətəndaşlarının içərisindən toplanmasını həyata keçirmək məsələsini qoyur, onların təlimlərini və gələcəkdə Sovet İttifaqının siyasətilə, iqtisadiyyatı ilə və elmi ilə idarəetmə sahəsində qabağa çəkməyi həyata keçirir”. (Доклад КГБ СССР "О планах ЦРУ по приобретению агентуры влияния среди советских граждан").

Nümunə üçün misal. 1991-ci ilin avqustunda FHDK-nin (Fövqəladə Hallar üzrə Dövlət Komitəsi) yaradılması elan olunarkən üzdə olan heç bir “pəhləvan” ona qarşı çıxmadı, FHDK-nin fəaliyyətinə öz dəstəkləri haqda teleqramı isə milli cəbhənin iki ən görkəmli rəhbəri göndərdi: gürcü – Qamsaxurdia və litva – Landsberqis.Yalnız FHDK üzvlərinin zəifliyini və qərarsızlığını görəndə, yeni prezident Yanaevin mətbuat konfransında onların əllərinin necə titrədiyini görəndə “pəhləvanlar” yavaş-yavaş öz əvvəlki rollarına girməyə başladılar. Tez-tez növbəti yalançı sxemlə də rastlaşmaq olar: kütlə etiraz edirdi, yuxarılar bununla bacarmırdı. Bu belə deyil. Aşağıların etirazı hər yolla qızışdırılırdı. Qorbaçovun hakimiyyətə gəlməsindən başlayaraq KİV vasitəsilə antisovet materialların və nəşrlərin kütləvi yayılması həyata keçirilir. Baxmayaraq ki, KİV hələ də dövlətə aid idi. Bütün bunlar səhlənkarlıqdan baş vermir – hökumətin birbaşa göstərişi ilə olurdu. 1985-ci ildə Qorbaçov   Sov.İtKP MK-nin təbliğat Şöbəsinin müdiri vəzifəsinə,özünün etiraflarına görə, Sov.İtKP-na və kommunizm ideologiyasına nifrət edən A.Yakovlevi  təyin edir. 1992-ci ildə MKİ ilə əlaqədə şübhəli bilinməsinə görə ona qarşı cinayət işi açırlar, amma sonra tezliklə ört-basdır edirlər.Dövlət kinostudiyaları filmlərin kütləvi istehsalına başlayırlar, hansı ki, bu filmlərdə dövlət quruluşunu devirməyə hətta işarə belə etmirlər, açıq-aşkar buna səsləyirlər.

Amerikanın nüfuzlu “The Wall Street Journal” nəşriyyatı Yakovlevin fəaliyyəti haqda sevinclə rəy bildirərək düşünülmüş dağıdılmanın əsl mexanizmlərini açır: “Sovet sistemində ideoloji nəzarəti senzorlar kimi çıxış edən və kiçik bir səhvin əvəzini öz vəzifələri ilə ödəyən  baş redaktorlar yerinə yetiridilər. Yakovlev mövcud sistemin dəyişməsi üçün iki addım atmışdır. O əsas mətbəə nəşrlərinin ştatına öz mütəffiqlərini-liberalları daxil etdi və onları siyasi müdafiə ilə təmin etdi... Nəticədə sovet qazetləri dünyada baş verən hadisələri düzgün və dəqiq ifadə etməyə başladılar. 1988-ci ildə mətbuatda stalin dövrünün vəhşilikləri haqda geniş məlumat verən ifşaedici materiallar meydana çıxanda kommunizm ideologiyasının avtoriteti dağıdıldı.

İdeologiyanın iflası ilə sovet cəmiyyətində gizli parçalanmalar aşkara çıxdı, həmçinin – millətlərarası konfliktlər,işçilərin istismarı, eyni zamanda vahidliyini yalnız güclə saxlamaq mümkün olan partiya apparatı. Sovet İttifaqı daha 3 il mövcud oldu, amma o artıq məhkum olunmuşdu, çünki, belə laxlayan fundament üzərində qurulmuş heç bir sistem sağ qala bilməz”. (Д.Саттер. Сознательный революционер. The Wall Street Journal. 21.10.2005).

Beləliklə, dövlətin dağılması səhvlərin və ya Qorbaçovun yumşaqlığının nəticəsi deyil. Onun hakimiyyətə gəlişi ilə dövlətin hərtərəfli,məqsədyönlü və çox düşünülmüş dağıdılması mərhələsi başlayır.

Qorbaçov Sovet dövlətinin məntiqli düşməni kimi ilk növbədə bizim ərazilərin bir hissəsini amerikalılara verir – Berinq dənizinin 51 min kvadrat km su sahəsini. Bu isə ölkədə ümumi balıq ovunun 10%-ni verən strateji əhəmiyyətli rayon idi. Alimlərin məlumatına görə, bu rayonda həmçinin neft və qaz yataqları var.

Bizim ərazini niyə başqa dövlətə verdi? Hansı əsasla?

Qorbaçov niyə satdı? Bəziləri deyir k, Qorbaçovların ailəsi öz atalarına görə sistemdən qisas alırdılar. Həqiqətən, həm Qorbaçov, həm də onun həyat yoldaşı xalq düşmənlərinin ailə üzvlərindəndirlər. Digərləri söyləyirlər ki, Qorbaçov pula görə satırdı. Həqiqətən də, Cənubi Koreya prezidenti tərəfindən Qorbaçovun şəxsən özünə rüşvət verilməsi hadisəsi olmuşdu, amma onu örtbasdır etdilər ki, guya Qorbaçov ona kağızlarla birlikdə pul verildiyinə diqqət etməyib. Qorbaçov öz kitablarının xaricdə nəşri üçün böyük məbləğdə pul alırdı, premiyalar şəklində pullar alırdı.

Amma sonunda nə fərqi var niyə satdı. Əsas odur ki, satdı.

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

Stalin Suriyadakı müharibə barəsində

Tarixi bilmək xeyli xalqları xilas edə bilər, xeyli ölkələr tarixi bilmədiyi üçün məhv ola bilər. Bugün əksər insanlar üçün aydındır ki, ABŞ və onun mütəffiqləri Suriyada hərbi konflikt təşkil etməyə can atırlar. Bütün Yaxın Şərq regionunu müharibəyə və xaosa qərq etmək istəyirlər. Onların məqsədini və metodunu qısa şəkildə xülasə etmək  olar.

“...Bizim ağalığımızı könüllü surətdə qəbul edin və onda hər şey qaydasında olacaq, - əks halda müharibə qaçılmazdır”.

Qərb siyasətinin mahiyyətini kim belə dəqiqliklə ifadə edib?

Yoldaş Stalin bu sözləri 67 il əvvəl söyləyib.

Çörçilin məşhur Fulton nitqinə cavab olaraq, hansını ki, ser Uinston Amerikanın Fulton şəhərində 5 mart 1946-ci ildə söyləmişdi.

Bir həftə sonra Stalin Çörçilə cavab verdi. Əgər anqlosaksların müasir siyasətini başa düşmək istəyirsizsə, SSRİ başçısının təxminən 70 il əvvəl verdiyi müsahibəsini oxuyun.

Heç nə dəyişməyib. Həmin dövlətlər, həmin məqsədlər, həmin metodlar.

Qısa şəkildə tarixi fonu xatırladıram.

-1944-cü ilin iyulu – Amerikanın Bretton-Vud şəhərində dolları “dünya hökmdarı”na çevirən müqavilələr imzalanır. SSRİ razılaşmaya imza atır.

-1945-ci ilin sentyabrı – İkinci Dünya müharibəsinin sonu;

-1945-ci ilin dekabrı – Bretton-Vud razılaşmalarının ratifikasiyası, SSRİ ratifikasiyadan imtina edir, öz suverenliyini ABŞ-ın  və Böyük Britaniyanın əlinə verməkdən imtina edir.

-1946-cı ilin martı – Çörçilin Fulton nitqi, soyuq müharibənin başlanması, anqlosakslar tərəfindən “dəmir pərdə” endirilir, Qərbin SSRİ ilə planetin bütün “cəbhələri” üzrə konfrontasiyası başlanır. Həmin vaxt  Britaniyanın Sovet İttifaqının rəsmi mütəffiqi olması Çörçilin sözlərinə ultimatum xarakteri verir.

 Stalinin Çörçilin Fulton nitqinə cavabı

(“Pravda”, 14 mart 1946-cı il)

Bu günlərdə “Pravda”nın müxbirlərindən biri cənab Çörçilin nitqi ilə bağlı bir sıra məsələləri aydınlaşdırmaq xahişi ilə yoldaş Stalinə müraciət etmişdir. Yoldaş Stalin aşağıda müxbirin suallarına cavab kimi qeyd edilmiş uyğun izahları vermişdir.

Sual. Siz cənab Çörçilin Amerika Birləşmiş Ştatlarında söylənilmiş sonuncu nitqini necə qiymətləndirirsiz?

Cavab. Mən onu mütəffiq ölkələr arasında ixtilaf toxumu səpmək  və onların əməkdaşlığını çətinləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş təhlükəli akt kimi qiymətləndirirəm.

Sual. Hesab etmək olarmı ki, cənab Çörçilin nitqi sülh və təhlükəsizlik işinə ziyan  vurur?

Cavab. Əlbəttə ki, bəli. Əslində cənab Çörçil indi müharibənin qızışdırıcısı mövqeyində dayanır. Və cənab Çörçil burda tək deyil, - onun təkcə İngiltərədə deyil, həm də Amerikada dostları var. Qeyd etmək lazımdır ki, cənab Çörçil və onun dostları bu mənada olduqca Hitleri və onun dostlarını xatırladırlar. Hitler müharibəni ondan başladı ki, yalnız alman dilində danışan insanların dəyərli milləti təmsil etdiyini söyləyərək  irqi nəzəriyyəni elan etdi. Cənab Çörçil də yalnız ingilis dilində danışan millətlərin dəyərli millətlər olduğunu, bütün dünyanın taleyini həll etmək üçün yaradıldığını iddia etməklə irqi nəzəriyyə ilə müharibəni başlayır. Alman irqi nəzəriyyə Hitleri və dostlarını o nəticəyə gətirdi ki, almanlar yeganə qiymətli millət kimi digər millətlər üzərində hökmranlığa malik olmalıdırlar. İngilis irqi nəzəriyyəsi cənab Çörçili və onun dostlarını bu nəticəyə gətirir ki, ingilis dilində danışan millətlər yeganə qiymətli millətlər kimi dünyanın digər millətləri üzərində hökmranlığa malik olmalıdırlar.

Əslində cənab Çörçil və onun İngiltərədə və ABŞ-da olan dostları ingilis dilində danışmayan millətlərə ultimatum verirlər: hökmranlığımızı könüllü surətdə qəbul edin və onda hər şey qaydasında olacaq, - əks halda müharibə qaçılmazdır. Amma millətlər beş il acınacaqlı müharibə ərzində öz ölkələrinin azadlığı və müstəqilliyi üçün qan töküblər, hitlerçilərin ağalığını çörçilçilərin ağalığı ilə əvəz etmək üçün yox. Yəqin ki, buna görə ingilis dilində danışmayan və bununla yanaşı dünya əhalisinin böyük əksəriyyətini təşkil edən  millətlər yeni köləliklə razılaşmayacaqlar.

Cənab Çörçilin faciəsi bundadır ki,  o köhnə tori kimi bu sadə və aydın həqiqəti dərk etmir. Şübhəsiz ki, cənab Çörçilin məqsədi müharibədir, SSRİ ilə müharibəyə çağırışdır. Həmçinin bu da aydındır ki, cənab Çörçilin bu məqsədi İngiltərə və SSRİ arasında mövcud olan mütəffiqlik haqqında razılaşma ilə uyuşmazdır. Düzdür, cənab Çörçil oxucuları qorxutmaq üçün sözarası bəyan edir ki, qarşılıqlı köməklik və əməkdaşlıq haqqında sovet-ingilis müqaviləsinin müddətini 50 ilə kimi uzatmaq olardı. Amma cənab Çörçilin bu bəyanatını onun SSRİ ilə müharibə məqsədi , onun SSRİ –yə qarşı müharibə nəsihəti ilə necə bir yerə sığışdırmaq olar? Aydındır ki, bu şeyləri heç cürə bir araya sığışdırmaq olmaz. Və əgər SSRİ ilə müharibəyə səsləyən cənab Çörçil bununla yanaşı ingilis-sovet müqaviləsinin müddətini 50 ilə kimi uzatmaq istəyirsə, bu o deməkdir ki, o bu müqaviləyə öz antisovet məqsədini gizlətmək və maskalamaq üçün boş kağız parçası kimi baxır. Ona görə də cənab Çörçilin İngiltərədəki dostlarının sovet-ingilis müqaviləsini 50 və daha çox müddətə uzatmaq haqda saxta bəyanatlarına ciddi yanaşmaq olmaz. Əgər tərəflərdən biri müqaviləni pozursa və onu mənasız kağıza çevirirsə, müqavilənin müddətinin uzadılmasının mənası yoxdur.

Sual.Cənab Çörçilin nitqinin həmin hissəsini necə qiymətləndirirsiz , harda ki, bizə qonşu olan Avropa dövlətlərinin demokratik quruluşunu pisləyir və bu dövlətlərlə Sovet İttifaqı arasındakı mehriban qarşılıqlı əlaqələri tənqid edir?

Cavab. Cənab Çörçilin nitqinin bu hissəsi böhtan elementlərin kobudluq və nəzakətsizlik elementləri ilə qarışığıdır. Cənab Çörçil iddia edir ki, “Varşava,Berlin,Praqa,Vena,Budapeşt,Belqrad,Buxarest,Sofiya – bütün bu məşhur şəhərlər və onların rayonlarındakı əhali sovet sferasında yerləşirlər və bu və ya digər formada təkcə sovet təsirinə deyil, həm də Moskvanın əhəmiyyətli dərəcədə artan nəzarətinə tabe olurlar”. Cənab Çörçil bütün bunları Sovet İttifaqının sərhəd tanımayan “işğalçı tendensiyası” kimi nəzərdən keçirir.

Cənab Çörçilin burada kobud və utanmaz şəkildə həm Moskvaya, həm də adları çəkilmiş SSRİ ilə qonşu dövlətlərə böhtan atdığını göstərmək çətin deyil. Birincisi, dörd dövlətin nümayəndələrindən ibarət  İttifaq Nəzarət Şuralarının olduğu, SSRİ-nin isə səslərdən yalnız ¼-ə sahib olduğu Vena və Berlində SSRİ-nin xüsusi nəzarətindən danışmaq tamamilə absurddur.  Bəzən insanlar böhtan atmadan keçinə bilmirlər, amma hər halda onun ölçüsünü bilmək lazımdır. İkincisi, növbəti vəziyyəti unutmamaq lazımdır. Almanlar SSRİ-yə hücumu Finlandiyadan,Polşadan,Rumıniyadan,Bolqariyadan,Macarıstanda başladılar. Almanlar hücumu ona görə bu ölkələrdən törədə bildilər ki, onda bu dövlətlərdə SSRİ-yə düşmən hökumətlər mövcud idi.Alman hücumu nəticəsində Sovet İttifaqı almanlarla döyüşlərdə, həmçinin alman işğalı və sovet insanlarının alman katorqalarına qaçırılması sayəsində, yeddi milyona yaxın insanı əbədi itirdi. Başqa sözlə, Sovet İttifaqı İngiltərə və Amerika Birləşmiş Ştatlarının birlikdə itirdiyindən bir neçə dəfə çox insan itirdi. Bəlkə də, hardasa sovet xalqının Avropanı hitler iynəsindən azad olmasını təmin edən bu böyük qurbanlarını unutmaq istəyirlər. Amma Sovet İttifaqı onları unuda bilməz. Sual olunur, Sovet İttifaqının gələcəkdə özünün təhlükəsizliyini təmin etməkdən ötrü bu ölkələrdə Sovet İttifaqına loyal yanaşan hökumətlərin mövcud olmasına nail olmağa çalışmasında təəccüblü nə var? Sovet İttifaqının bu dinc səylərini ağlını itirmədən bizim dövlətin işğalçı tendensiyası kimi necə nəzərdən keçirmək olar?

Cənab Çörçil daha sonra iddia edir ki, “ Rusların hakimiyyəti altında olan Polşa hökuməti Almaniyaya qarşı böyük və ədalətsiz qəsdlərə şirnikləndirillirdi”. Burada hər bir söz kobud və təhqiramiz böhtandır. Müasir demokratik Polşaya görkəmli insanlar rəhbərlik edir. Onlar işləri ilə göstərdilər ki, vətənlərinin maraqlarını və ləyaqətini  sələflərinin bacarmadığı kimi müdafiə etməyi bacarırlar. Müasir Polşa rəhbərlərinin öz ölkələrində hər hansı bir xarici dövlətin “ağalığına” icazə verdiklərini  iddia etmək üçün cənab Çörçilin hansı əsasları var? Burada cənab Çörçil “ruslara” Polşa ilə Sovet İttifaqı arasında ixtilaf toxumu səpmək məqsədilə böhtan atmırmı?...

Cənab Çörçil Polşanın siyasətində SSRİ ilə dostluğa və əməkdaşlığa dönüş etməsindən narazıdır. Vaxt vardı Polşa ilə SSRİ arasındakı qarşılıqlı əlaqələrdə konflikt və ziddiyyət elementləri üstünlük təşkil edirdi. Bu vəziyyət cənab Çörçil kimi dövlət xadimlərinə bu ziddiyyətlərdən istifadə etmək, Polşanı ruslardan müdafiə etmək niyyəti altında ələ keçirmək, Rusiyanı onunla Polşa arasındakı müharibə kabusu ilə qorxutmaq və özünün arbitr mövqeyini saxlamaq imkanı verirdi. Amma o vaxtlar keçmişdə qaldı, çünki Polşa və Rusiya arasındakı düşmənçilik öz yerini onlar arasındakı dostluğa verdi, Polşa isə, müasir demokratik Polşa daha əcnəbilərin əlində oyun topu olmaq istəmir. Mənə elə gəlir ki, məhz bu cəhət cənab Çörçili qıcıqlandırır və onu Polşa əlehinə kobud, yersiz hərəkətlərə sövq edir. “Mənə başqasının hesabına oynamağa icazə vermirlər” söyləmək zarafatdırmı...

Cənab Çörçilin Polşanın qərb sərhədlərinin vaxtilə almanlar tərəfindən işğal edilmiş polşa əraziləri hesabına genişlənməsi ilə əlaqədar Sovet İttifaqına qarşı məzəmmətlərinə  gəldikdə isə, mənə elə gəlir ki, o burada açıq şəkildə kartları dartışdırır. Məlum olduğu kimi Polşanın qərb sərhədləri haqda qərar üç derjavanın Berlin  konfransında Polşanın tələblərinə əsasən qəbul edilmişdi. Sovet İttifaqı dəfələrlə bəyan etmişdi ki, o Polşanın tələblərini düzgün və ədalətli hesab edir.Çox güman ki, cənab Çörçil bu qərardan narazıdır. Amma bu məsələdə rusların mövqeyinin əksinə getmək istəməyən cənab Çörçil  nəyə görə öz oxucularından o faktı gizlədir ki, qərar  Berlin konfransında yekdilliklə qəbul edilmişdi, qərara təkcə ruslar səs verməmişdi, həm də ingilislər və amerikalılar səs vermişdi? Insanları aldatmaq cənab Çörçilin nəyinə lazımdır?

Daha sonra cənab Çörçil iddia edir ki, “bütün bu şərqi Avropa dövlətlərində əhəmiyyətsiz olan kommunist partiyaları onların sayından olduqca böyük gücə nail olublar və hər yerdə totalitar nəzarət qurmağa can atırlar, demək olar ki, bu ölkələrin hamısında və hələ də indiyə kimi polis hökumətlər üstünlük təşkil edir, Çexoslavakiyadan başqa, orada heç bir əsl demokratiya mövcud deyil”. Məlum olduğu kimi, hazırda İngiltərədə hakimiyyəti bir partiya , leyboristlər partiyası idarə edir , özü də müxalif partiyalar İngiltərədə hökumətdə iştirak etmək hüququndan məhrumdurlar. Cənab Çörçil üçün bu əsl demokratizmdir. Polşada,Rumıniyada,Yuqoslaviyada,Bolqariyada,Macarıstanda bir neçə partiyadan ibarət blok – dörd partiyadan altı partiyaya kimi – idarə edir, özü də müxalifətlərin, az və ya çox loyaldırlarsa, hökumətdə iştirakı təmin edilir. Cənab Çörçil bunu totalitarizm, tiraniya,polisçilik adlandırır. Niyə, hansı əsasa görə - cənab Çörçildən bu suallara cavab gözləməyin. Cənab Çörçil  özünün totalitarizm,tiraniya, polisçilik haqda qışqırıqlı nitqləri ilə özünü hansı gülünc vəziyyətə saldığını başa düşmür.

 Cənab Çörçil istəyərdi ki, Polşanı Sosnkovskiy və Anders, Yuqoslaviyanı – Mixayloviç və Paveliç, Rumıniuanı – knyaz Ştirbey və Radesku, Macarıstanı və Avstriyanı – Habsburqlar evindən hansısa kral və digərləri idarə etsinlər. Cənab Çörçil bizi inandırmaq istəyir ki, faşist yaxaaltıları olan bu cənablar “həqiqi demokratiyanı” təmin edə bilərlər. Cənab Çörçilin “demokratiyası” budur.

Cənab Çörçil kommunist partiyalarının Şərqi Avropada təsirinin artması haqda danışarkən həqiqətin ərtafında dolanır. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, o tamamilə doğru deyil. Kommunist partiyalarının təsiri təkcə Şərqi Avropada deyil, Avropanın faşizmin hakim olduğu (İtaliya,Almaniya,Macarıstan,Bolqariya,Finlandiya)  və ya alman, italyan və ya macar işğalı altında olan(Fransa,Belçika,Hollandiya,Norveç,Danimarka,Polşa,Çexoslavakiya,Yuqoslaviya,Sovet İttifaqı və s.) demək olar ki, bütün ölkələrində artdı.

Kommunistlərin təsirinin artmasını təsadüf hesab etmək olmaz. O tamamilə qanunauyğundur. Kommunistlərin təsiri ona görə artdı ki, faşizmin Avropada hakim olduğu ağır illərdə kommunistlər xalqların azadlığı uğrunda faşist rejiminə qarşı etibarlı, mərd, fədakar döyüşçülər oldular. Cənab Çörçil əlini onların çiyinlərinə vuraraq  və özünü onların dostu kimi göstərərək bəzən öz nitqlərində  “kiçik evlərdə yaşayan sadə insanları” xatırlayır. Amma bu insanlar ilk baxışdan görsəndikləri qədər də sadə deyillər. Onların, “sadə insanların” öz baxışları, özlərinin siyasəti var və onlar özlərini müdafiə edə bilirlər. Onlar, milyonlarla bu “sadə insanlar” İngiltərədə öz səslərini leyboristlərə verərək cənab Çörçilin  və onun partiyasının əlehinə səs veriblər. Onlar, milyonlarla bu “sadə insanlar” Avropada irticaçıları, faşizmlə əməkdaşlığın tərəfdarlarını təcrid etdilər və sol demokratik partiyalara üstünlük verdilər. Onlar, milyonlarla bu “sadə insanlar” kommunistləri mübarizə alovunda və faşizmə müqavimətdə sınayaraq qərara gəldilər ki, kommunistlər xalqın etimadına layiqdirlər. Kommunistlərin Avropada təsiri bu şəkildə artdı. Tarixi inkişaf qanunu budur.

Əlbəttə, hadisələrin bu şəkildə inkişafı cənab Çörçilin xoşuna gəlmir və o gücə müraciət edərək təhlükə siqnalı verir. Amma Birinci dünya müharibəsindən sonra Rusiyada sovet rejiminin yaranması da onun xoşuna gəlmirdi. O həmin vaxt da tarixin çarxını geri çevirməyi qarşısına məqsəd qoyaraq həyəcan təbili çalırdı  və “14 dövlətin” Rusiyaya qarşı hərbi yürüşünü təşkil etmişdi. Amma tarix çörçil müdaxiləsindən güclü oldu və cənab Çörçilin don kixota bənzər hərəkətləri ona gətirdi ki, həmin vaxt o tamamilə məğlub oldu. Bilmirəm, cənab Çörçil və onun dostları İkinci dünya müharibəsindən sonra “Şərqi Avropaya” qarşı yeni yürüş təşkil etməyə  müvəffəq olacaq ya yox. Amma müvəffəq olsalar,ki buna da ehtimal azdır, çünki milyonlarla “sadə insan” sülh işinin müdafiəsində dayanır, əminliklə demək olar ki, onlar keçmişdə, 26 il əvvəl məğlub olduqları kimi yenə məğlub olacaqlar.

Tərcümə Azərbaycan Ekososialistlərinə məxsusdur

Hörmətli dostlar!

Hər kəs, sözsüz ki, öz əsaslandırılmış şəxsi fikrini yaza bilər, imkan olduqca diqqətdən kənar qoymuruq, cavab veririk. Lakin bəzi yoldaşlar onu da bilməlidirlər ki, bizim də hər kəs kimi öz fikrimizi söyləmək haqqımız var və biz həmişə arqumentlə danışırıq. Ona görə bizə nəyi və necə yazmağımız haqda göstəriş verməyin. Bu, ən azından etik deyil.

Bəzi təmiz və sadəlövh yoldaşlar Cəmil Həsənlidən qəhrəman düzəltmək istəyirlər və dünənki yazıda onun adını çəkməyimiz xoşlarına gəlməyib. Cəmil Həsənli zehniyyəti 1993-cü ildə Əliyevləri iqtidara gətirib. Cəmil bəy bu iqtidarın milli ideoloqlarından biridir və iqtidara alternativ ola bilməz. Bəli, bunlar – iqtidardakı və müxalifətdəki sağçılar, liberallar, antisosialistlər, antisovetçilər - 23 ildir ki, öz aralarında iqtidar uğrunda mübarizə aparırlar. Aparsınlar. Şəxsən bizim üçün bunların heç bir fərqi yoxdur. İlham Əliyevə olan nifrət real siyasi analizə əngəl olmamalıdır. Cəmil Həsənlinin kumir saydığı Əbülfəz Əliyev də iqtidara demokrat maskasıyla, “demokratik, rüşvətsiz, ədalətli bütöv Azərbaycan” şüarıyla gəlmişdi (konkret belə şüarları olmayıb, məzmununu lakonik ifadə edirik). İqtidara silahlı çevrilişlə gəldikdən sonra “kommunist” dedikləri Ayaz Mütəllibov dövrü ilə müqayisədə nə demokratiya qaldı, nə ədalət, nə haqq.. Rüşvəti isə bəylər dəfələrlə artırdı. İndi onların vaxtında neftdən gələn müftə milyardlar yox idi, onlar oliqarx olmağa macal tapmadılar – bu ayrı məsələ... Yəni “Cəmil bəy demokratiya gətirəcək” deyib onun milli qəhrəmana çevirməyin yeri yoxdur. Bunların demokratiya dediyi şey bir ovuc kapitalistin diktaturasıdır. Bununla belə, səhifəni izləyənlər bilir ki, biz sağ və liberal müxalifətə qarşı heç vaxt təbliğat aparmamışıq, əksinə, fürsət düşdükcə həbsə atılan gəncləri müdafiə etmişik. Biz sadəcə ideoloji mübarizə aparırıq, konkret adlar çəkməkdən çalışırıq uzaq olar. Bəzən bu mümkün olmur, konkret ad çəkmək məcburiyyətində qalırıq. Bunu “yıxılmış, əzilmiş yazıq müxalifətə təpik vurmaq” kimi qiymətləndirmək haqsızlıqdır, doğru deyil.

Bu seçkilər bir farsdır. Heç kimin ümidini qırmaq istəmirik, öz fikrimizi bildiririk. Bildiririk ki, gələcəyə düzgün yola işıq tutaq. Bəli, bu seçkinin mənası yoxdur. Azərbaycan xalqına hörmət edən şəxslər ümumiyyətlə bu seçkidə iştirak etməməlidir, təklif etməlidir ki, “seçkilər olmasın, seçkiyə xərclənən pullar fiziki qüsurlu şəxslərə və kimsəsiz qocalara, uşaqlara paylanılsın”. Ən ədalətli seçki nəticəsində belə İlham Əliyev qalib gələcək. Cəmil Həsənli ona alternativ deyil. Onun dünənki çıxışında səsləndirdiyi “prezident oğluna filan qiymətə Dubayda villa alıb... “ və s. məlumatları hamı bilir.. Bu haqda biz də yazmışıq, demişik... Hamının bildiyi, çeynənmiş və köhnəlmiş məlumatları səsləndirdiyi üçün tarix elminə obyektiv yanaşmayan, öz musavatçı ideologiyasının xeyrinə tarixi saxtalaşdıran şəxsi necə milli qəhrəman elan etmək olar?! Saxtakar – saxtakardır. Bu gün əlində tarix elmi var – onu saxtalaşdırır. Sabah əlində ayrı mövzu olacaq, saxtalaşdırmayacağına kim qarant dura bilər?

Bu seçkidə heç bir intriqa yoxdur. Bir hədsiz maddi və administrativ resursları olan İlham Əliyev var, bir də korrupsiya üzərindən onu vurmağa çalışan Cəmil Həsənli. O cümlədən Cəmil bəyin köməyilə sovet əxlaqını məhv edib yerinə “milli” və islami (bunların deyimi ilə desək, milli-mənəvi dəyərlər) əxlaq yeridəndən sonra bizim xalqımız korrupsiyaya qarşı həssas deyil, çünki mollalar və hüquq müdafiəçiləri (qrant sökənlər) qarışıq hər kəs öz imkanları çərçivəsində oğurlayır. Yəni korrupsiya üzərindən vurmaqla uzağı öz elektoratını aktivləşdirmək olar. Uzağı. Ki, fb-dakı şərhlərdən də görünür, Cəmil bəyin söhbəti yaman ləzət edib tərəfdarlarına. Sanki yeni nə isə kəşf edilib. Qalan prezidentliyə namizədlər isə, İqbal Ağazadə qarışıq, hamısı İlham Əliyev üçün çalışır, hərə öz rolunu oynayır. Məsələn, İqbal bəyin rolu Cəmil bəyin potensial elektoratını parçalamaqdır.

Bu iqtidara bu gün yeganə alternativ ola biləcək şəxs, bizim fikrimizə görə, Lalə Şövkət Hacıyeva idi. Ona səs verəcəkdilər. Onun üçün seçki məntəqələrinə gedəcəkdilər. Fəqət onu incidib-incidib, iyrəndirib siyasətdən uzaqlaşdırdılar. Kim? İsa Qəmbər və onun iqtidar tərəfindən maliyyələşdirilən mətbuatı. Lalə xanıma öz ənənəvi “Rusiyanın agenti” yarlıkını asdılar. İqtidarla birlikdə. Gördüyünüz kimi, iqtidar və sağ müxalifət birlikdə hərəkət edə bilirlər. Lalə xanımı onlar birlikdə neytrallaşdırdılar.

Solun yeganə təşkilatlanmış qüvvəsi olan kommunist dostlarımız bu seçkidə iştirak edəcəkdilər. Təəssüf ki, edə bilmədilər. Yəqin ki, resursları yoxdur. Şansları yox idi – bunu yəqin özləri də başa düşürdülər, amma iştirak sol ideyalarını xalqın yadına salmaq baxımından vacib idi. Hamınız bilirsiz ki, seçki maddi vəsait tələb edir. Qərb demokratiyalarındakı seçkilərdə bütün namizədlər seçkiqabağı pul yığma kampaniyası aparırlar, maraqlı dairələr onlara on milyonlarla vəsait köçürürlər... Bizim sağ və liberal müxalifətin Qərb fondlarından yaxşı maddi dəstəyi var. Yerli burjuaziya da, hətta iqtidarın müxtəlif klanları onlara yardım edirlər. Solun isə heç bir dəstəyi yoxdur. Çox çətindir. Amma yenə də sol təşkilatlanıb seçkilərə qatılmalıdır, nə olursa olsun, başqa yolu yoxdur. Bu iqtidarı ancaq alternativ ideologiya, alternativ əxlaq yıxa bilər - Sol. Sol xalqla təmas qura bilsə, geniş kütlələrə yeni sosializmi anlada bilsə, köhnə sosializmi xatırlada bilsə, növbəti seçkilərdə mövcud iqtidara ciddi rəqib olacaq.

Bu gün 11 sentyabrdı. Səhər açılandan xəbər portalları və qəzet saytları “11 sentyabrda ABŞ-da baş vermiş faciə” haqda yazılar paylaşırlar. Məsələnin məzmunu dərk edə bilənlərə çoxdan məlumdur. Buşa “Böyük Yaxın Şərq proyekti”ni həyata keçirməyə bəhanə lazım idi və ABŞ-ın mənəvi atası olduğu Əl-Qaidə ona növbəti dəfə kömək əlini uzatdı. Bəli, 11 sentyabr terror aktlarının arxasında Buş və MKİ dayanırlar. Usama bəyin də müsəlman qaydaları ilə balıqlara yem edilməsinin nə qədər doğru olub-olmaması hələ müəmmalıdır.
Azərbaycan KİV-ləri də, şübhəsiz ki, qlobal kapitala, yerli kapitalistlərə xidmət edir. Əksəriyyətinin heç yaradıcılıq istedadı da yoxdur, indi əksər jurnalistlər və yazarlar xarici mətbuatdan yazıları oğurlayıb, tərcümə edib öz adından verməklə məşğuldur. Ona görə də hamı xorla ABŞ-ın 11 sentyabırından danışır.
Biz isə başqa 11 sentyabrdan bəhs etmək istəyirik.
40 il əvvəl, 11 sentyabr 1973-cü ildə Çilidə ABŞ-ın (MKİ-nin) dəstəyilə faşist çevrilişi baş verdi. (Kolen Pauel və başqa ABŞ rəsmiləri son illər öz əməllərini etiraf ediblər.) Dövlət çevrilişi nəticəsində xalq tərəfindən seçilmiş legitim sosialist-prezident Salvador Alyende hökuməti devrilmişdi. Hərbi çevrilişi bilavasitə MKİ hazırlamışdı və həyata keçirmişdi.
Alyende mis yataqlarını milliləşdirmişdi və bununla ölkəsinin sərvətinə ağalıq edən transmilli şirkətləri qorxuya salmışdı. Onlar öz növbələrinin çatmasından bərk narahat idilər. Və Alyendeyə qarşı aparılan üç illik təxribatdan sonra açıq aşkar hərbi çevriliş edildi. Hərbçilərin bütün ultimatumların geri çevirən Alyende iş yerini tərk etmir və ətrafında yığışmış tərəfdarlarına nahaq yerə ölməmək üçün getmələrini təklif edir. Onunla könüllü olaraq 40 nəfər qalır. Sözsüz ki, onların ordunun tanklarına, hərbi təyyarələrinə qarşı vuruşmağa gücü çatmazdı. Prezident sarayı bombalanmağa başlayanda Alyende orada olan iki qızını (biri hamilə olur) bir təhər razı salır ki, sarayı tərk etsinlər... Sonra digərlərini də dilə tutur, deyir ki, “artıq təslim olmaq lazımdır, gəlin çıxaq, siz çıxın mən də kabinetdən bəzi sənədləri götürüb gəlirəm”. Hamı çıxandan sonra Alyende qışqırır: “Alyende təslim olmur”. Sonra avtomat atəşi eşidilir. Bir fərziyəyə görə o, intihar edir, başqa bir fərziyəyə görə onu güllələyirlər...
Şüurlu Çili əməkçiləri də mübarizəsiz boyun əymirlər, onlar bütün günü zavodlarda, fabriklərdə orduya müqavimət göstərirlər.
ABŞ-ın dəstəyilə Çilidə general Pinoçetin hərbi-faşist diktaturası qurulur, 11 sentyabrdan sonra kütləvi repressiyalar başlayır, həqiqi sosialistlər, kommunistlər öldürülür. Pinoçetin diktaturası zamanı 60 mindən çox itkin düşüb. 
Altay Göyuşov kimi ABŞ kölələri dünyadan bixəbər olan, dərk və analiz edə bilməyən gənclərə “SSRİ-də meyvələri dərmanlayırdılar” tərzində ərəb nağılları danışır. Abırsız adamların zamanəsində yaşayırıq, ləyaqətli insanlar üçün çətindir.

SSRİ, sosializm dövründə Soçi sanatoriyalarının birində "fitnes"... 1-si, o vaxtı Türkiyədə, eləcə də dünyanın başqa yerlərində bu günkü "kurort", "sanatoriya", "turizm" anlayışı yox idi... 2-si, gördüyünüz kimi sovet vətəndaşının harasa istirahətə getməyə ehtiyacı yox idi, öz ölkəsində havayı istirahət edirdi və eyni zamanda müalicə olunurdu. Üstəlik, azı 21 gün. Bunları ona görə qeyd edirik ki, antisovet təbliğatçılarının istifadə etdikləri arqumentvari fikirlərdən biri odur ki, guya SSRİ-də azadlıq yox idi, heç kim heç yerə gedə bilmirdi. Təbii ki, başdan ayağa yalandı. O vaxtlar dünya qloballaşmamışdı, bu günkü texnika da yox idi, elə kapitalist ölkələrinin vətəndaşları da xaricə az gedib gəlirdilər. Amma SSRİ, baxmayaraq ki, 1-ci dünya müharibəsinin və sonra xarici intervensiya nəticəsində baş vermiş vətəndaş müharibəsinin dağıntılarının üstündə qurulurdu, vətəndaşlarını hər ölkəyə göndərirdi. Yəni səfərlərini maliyyələşdirirdi. Təbii, bu səfərlərdə məna görürdüsə. Şair Mayakovski ABŞ-a da getmişdi, Avropa ölkələrini də gəzirdi.. Elə başqaları da... Məsələn, təyyarəçi Levandovskiyə Stalin özü 30-cü illərdə təklif etmişdi ki, sovet təyyarələrini bəyənmirsə, getsin ABŞ-a istədiyi təyyarəni seçsin, dövlət onu onun üçün alsın...

BMT-nin ərzaq proqramının məruzəsində qeyd olunur ki, dünyada istehsal olunan ərzağın təxminən 1/3 –i zibilliyə atılır. Ekspertlərin məlumatına görə resurslardan belə qeyri-effektiv istifadə ildə təxminən 750 milyard dollar itki təşkil edir. Bundan əlavə qeyd olunur ki, əlavə ərzaq və onun zibilliklərdəki çürüntüləri atmosferə parnik qazlarının atılmasına səbəb olur. Hal-hazırda dünyada 870 milyon insan aclıq keçirir, onların böyük hissəsi Asiyada, Afrikada və Cənubi Amerikada yaşayırlar. 
Tədqiqatın yekun hissədə ekspertlər qeyd edirlər ki, 2050-ci ilə kimi vəziyyət bir neçə dəfə pisləşə bilər, çünki əhali artımı istehsal olunan məhsulun 60% artmasını tələb edəcək, bu isə tükənən resurslar üçün olduqca problemli məsələdir. Ekspertlər ərzaq tullantılarını azaltmaq üçün yeni istehlak modelini hazırlamağı məsləhət görürlər. BMT-nin ərzaq proqramı dəfələrlə buna görə ilk növbədə hökumətlərə və nəhəng korperasiyaların sahiblərinə müraciət edib. Amma heç bir müsbət nəticə yoxdur və olmayacaq da. Çünki bu kimi qlobal problemləri həll etməyin əsas yolu dövlət tərəfindən nəzarət olunan planlı iqtisadiyyatdır. Heç bir kapitalist dövlət nəhəng korperasiyalara təsir edə bilmir, əksinə nəhəng şirkətlər gəlir müqabilində həm kapitalist dövlətlərə, həm də beynəlxalq təşkilatlara öz istəklərini diktə edirlər. Buna görə də kapitalizm sistemi qaldığı müddət boyunca heç bir beynəlxalq təşkilatın, insanlığın və təbiətin qlobal problemlər üzrə çaldığı həyəcan siqnalına məhəl qoyulmayacaq, barbarlıq davam edəcək.

Bu şəkildəki fili hər hansı bir yırtıcı heyvan parçalamayıb, bu heyvanı aclıqdan əziyyət çəkən Zambiya əhalisi parçalayıb. Xəstə fili görən ac insanlar müxtəlif vasitələrlə diri fili soymağa və onu parçalamağa başlayıblar. Yırtıcı kapitalizm şərtləri insanları bu vəziyyətə salır. Bütün dünyada disbalans mövcuddur – planetin bir küncündə insanlar aclıqdan əziyyət çəkdiyi, vəhşi heyvan kimi yaşamağa məhkum olduğu halda digər küncündə qida məhsulları tullantı şəklində planeti çirkləndirməyə davam edir. Beynəlxalq Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə hər gün 24 min insan aclıqdan və ya aclıqla bağlı xəstəliklərdən həyatını itirir. Uşaq ölümlərinin 1/3-nin səbəbi aclıqdır. Planetdə hər bir insanı qida ilə təmin edə biləcək qədər ərzaq istehsal olunur. Hesablamalara görə bugün dünyada istehsal olunan ərzağın miqdarı hər bir insana gündəlik təxminən 1,7 kq qida qəbul etmək imkanı verir. Kasıb ölkələrin əksəriyyəti özlərini qida ilə təmin etmək bacarığındadırlar, amma kapitalistlər imkan versələr. Problem budur ki, bu ölkələrin əhalisinin özünə yemək almağa pulu kifayət etmir. Əhalisi aclıq çəkdiyi halda bəzi ölkə qida məhsulları ixrac edir – azad bazar qanunları üzrə. Kapitalizmin azad bazar qanunları planeti məhv etməyə davam edir.